Mỹ v&agrave; Li&ecirc;n minh ch&acirc;u &Acirc;u (EU) đang thể hiện quyết t&acirc;m r&otilde; rệt nhằm l&agrave;m suy yếu sự thống trị to&agrave;n cầu của Trung Quốc trong lĩnh vực kho&aacute;ng sản hiếm.

T&acirc;m điểm trong loạt s&aacute;ng kiến lần n&agrave;y l&agrave; Dự &aacute;n Project Vault của Mỹ, một kho dự trữ chiến lược kho&aacute;ng sản hiếm trị gi&aacute; 12 tỷ USD. C&ugrave;ng với đ&oacute; l&agrave; li&ecirc;n minh Pax Silica - một mạng lưới c&aacute;c quốc gia c&ugrave;ng ch&iacute; hướng nhằm x&acirc;y dựng chuỗi cung ứng bền vững, độc lập v&agrave; an to&agrave;n.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260212/images/pv1.png" style="height:218px; width:600px" />

Ph&aacute;t biểu tại Nh&agrave; Trắng hồi đầu th&aacute;ng 2, Tổng thống Donald Trump c&ocirc;ng bố Dự &aacute;n Project Vault, s&aacute;ng kiến lớn nhất từ trước đến nay nhằm x&acirc;y dựng kho dự trữ chiến lược kho&aacute;ng sản quan trọng tại Mỹ.&nbsp;

Dự &aacute;n sẽ t&iacute;ch trữ hơn 50 loại kho&aacute;ng sản, bao gồm đất hiếm, cobalt, lithium, nickel v&agrave; đồng, những nguy&ecirc;n liệu kh&ocirc;ng thể thiếu trong c&ocirc;ng nghiệp hiện đại.

&Ocirc;ng cho hay: &ldquo;Trong nhiều năm, c&aacute;c doanh nghiệp Mỹ đ&atilde; đứng trước nguy cơ ngừng hoạt động khi thị trường gặp biến động. Với Project Vault, ch&uacute;ng ta đảm bảo rằng người lao động Mỹ kh&ocirc;ng bao giờ phải chịu cảnh thiếu hụt vật liệu chiến lược.&rdquo;

Project Vault nhận được khoản vay 10 tỷ USD từ Ng&acirc;n h&agrave;ng Xuất nhập khẩu Mỹ (EXIM), c&ugrave;ng với 2 tỷ USD đầu tư tư nh&acirc;n, tạo th&agrave;nh m&ocirc; h&igrave;nh hợp t&aacute;c c&ocirc;ng-tư đầy tham vọng. Hơn một chục tập đo&agrave;n lớn đ&atilde; đăng k&yacute; tham gia, bao gồm General Motors, Stellantis, Boeing, Google v&agrave; GE Vernova.

Điều đ&aacute;ng ch&uacute; &yacute; l&agrave; Project Vault kh&ocirc;ng chỉ đơn thuần l&agrave; một kho h&agrave;ng vật l&yacute;. Theo EXIM, đ&acirc;y l&agrave; một bước chuyển lớn về ch&iacute;nh s&aacute;ch c&ocirc;ng nghiệp, nhằm đảm bảo khả năng tự chủ chiến lược của nước Mỹ, tr&aacute;nh phụ thuộc v&agrave;o c&aacute;c chuỗi cung ứng do nước ngo&agrave;i kiểm so&aacute;t, đặc biệt l&agrave; Trung Quốc.

Hiện nay, Trung Quốc khai th&aacute;c khoảng 70% đất hiếm to&agrave;n cầu v&agrave; tinh luyện tới 90%, tạo ra thế độc quyền gần như tuyệt đối. Bắc Kinh từng nhiều lần sử dụng lợi thế n&agrave;y như một c&ocirc;ng cụ g&acirc;y &aacute;p lực địa ch&iacute;nh trị. Điển h&igrave;nh l&agrave; năm 2010, Trung Quốc cắt đột ngột xuất khẩu đất hiếm sang Nhật Bản sau một tranh chấp l&atilde;nh hải.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260212/images/pv2.png" style="height:503px; width:600px" />

Năm 2025, Trung Quốc tiếp tục ra đ&ograve;n khi hạn chế xuất khẩu germanium v&agrave; gallium, 2 loại kho&aacute;ng chất quan trọng trong sản xuất chip, để đ&aacute;p trả loạt thuế quan từ Washington. Động th&aacute;i n&agrave;y cho thấy nước Mỹ c&oacute; thể thắng thế tr&ecirc;n b&agrave;n đ&agrave;m ph&aacute;n thương mại, nhưng sẽ lu&ocirc;n thua thiệt nếu kh&ocirc;ng kiểm so&aacute;t được đầu v&agrave;o chiến lược.

Project Vault được lấy cảm hứng từ Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược được th&agrave;nh lập sau khủng hoảng dầu mỏ những năm 1970. Nhưng kh&aacute;c với dầu, kho&aacute;ng sản hiếm cần thời gian đầu tư v&agrave; t&iacute;ch trữ d&agrave;i hạn hơn nhiều. Với ng&acirc;n s&aacute;ch hiện tại, kho dự trữ n&agrave;y c&oacute; thể mua được to&agrave;n bộ lượng kho&aacute;ng sản hiếm ngo&agrave;i Trung Quốc trong một năm.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260212/images/pv3.png" style="height:218px; width:600px" />

Kh&ocirc;ng chỉ Mỹ, Li&ecirc;n minh ch&acirc;u &Acirc;u cũng đang sốt sắng trong cuộc đua gi&agrave;nh quyền tự chủ kho&aacute;ng sản. Ng&agrave;y 3/2, Ủy ban ch&acirc;u &Acirc;u (EC) đ&atilde; th&ocirc;ng b&aacute;o kế hoạch thiết lập li&ecirc;n minh đất hiếm xuy&ecirc;n Đại T&acirc;y Dương với Mỹ, đồng thời tăng tốc t&agrave;i trợ c&aacute;c dự &aacute;n khai th&aacute;c v&agrave; tinh luyện tại Thụy Điển, Phần Lan v&agrave; Greenland.

D&ugrave; kh&ocirc;ng phải th&agrave;nh vi&ecirc;n EU, Greenland, l&atilde;nh thổ thuộc Đan Mạch, lại đ&oacute;ng vai tr&ograve; then chốt nhờ trữ lượng đất hiếm tiềm năng. Đ&acirc;y cũng l&agrave; l&yacute; do khiến &ocirc;ng Trump gần đ&acirc;y một lần nữa gợi &yacute; &ldquo;mua lại&rdquo; h&ograve;n đảo chiến lược n&agrave;y.

Ngo&agrave;i ra, c&aacute;c c&ocirc;ng ty như Vacuumschmelze (Đức) đang mở rộng sản xuất nam ch&acirc;m vĩnh cửu, với tham vọng x&acirc;y dựng chuỗi cung ứng độc lập với Trung Quốc trong lĩnh vực sản xuất tuabin gi&oacute;, xe điện v&agrave; m&aacute;y bay chiến đấu.

Về ph&iacute;a Mỹ, Ph&oacute; Tổng thống JD Vance đ&atilde; chủ tr&igrave; hội nghị tại Washington quy tụ đại diện từ 55 quốc gia, từ Nhật Bản, H&agrave;n Quốc, Ấn Độ đến &Uacute;c, Canada v&agrave; c&aacute;c nước ch&acirc;u Phi như Cộng h&ograve;a D&acirc;n chủ Congo. &Ocirc;ng Vance tuy&ecirc;n bố Mỹ muốn tạo ra một li&ecirc;n minh thương mại kho&aacute;ng sản hiếm, trong đ&oacute; thống nhất mức gi&aacute; tối thiểu để tr&aacute;nh việc Trung Quốc ph&aacute; gi&aacute; l&agrave;m t&ecirc; liệt đầu tư to&agrave;n cầu.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260212/images/pv4.png" style="height:503px; width:600px" />

Ra đời v&agrave;o th&aacute;ng 12/2025, Pax Silica l&agrave; một s&aacute;ng kiến to&agrave;n cầu nhằm x&acirc;y dựng c&aacute;c chuỗi cung ứng bền vững cho kho&aacute;ng sản chiến lược, chip b&aacute;n dẫn, tr&iacute; tuệ nh&acirc;n tạo v&agrave; sản xuất ti&ecirc;n tiến. Kh&ocirc;ng giống c&aacute;c hiệp ước qu&acirc;n sự truyền thống trong suốt 2 thập kỷ, Pax Silica l&agrave; li&ecirc;n minh kinh tế-c&ocirc;ng nghiệp gồm c&aacute;c nước như Nhật Bản, H&agrave;n Quốc, &Uacute;c, UAE, H&agrave; Lan v&agrave; nhiều nước ch&acirc;u &Acirc;u.

Mục ti&ecirc;u của Pax Silica l&agrave; li&ecirc;n kết đầu tư, ti&ecirc;u chuẩn h&oacute;a quy định, chia sẻ hạ tầng v&agrave; đảm bảo rằng c&ocirc;ng nghệ tương lai kh&ocirc;ng bị khống chế bởi bất kỳ nh&agrave; cung cấp đơn lẻ n&agrave;o. Đ&acirc;y l&agrave; biểu hiện r&otilde; rệt của ch&iacute;nh s&aacute;ch đối ngoại gắn với c&ocirc;ng nghiệp. Giới ph&acirc;n t&iacute;ch c&ograve;n gọi đ&acirc;y l&agrave; &ldquo;ngoại giao chuỗi cung ứng&rdquo;.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260212/images/pv5.png" style="height:218px; width:600px" />

Song song với Project Vault, ch&iacute;nh quyền Trump đang từng bước x&acirc;y dựng một h&igrave;nh thức &ldquo;quỹ đầu tư chủ quyền&rdquo; kh&ocirc;ng ch&iacute;nh thức, d&ugrave;ng ng&acirc;n s&aacute;ch li&ecirc;n bang c&ugrave;ng với vốn tư nh&acirc;n để đồng đầu tư v&agrave;o c&aacute;c dự &aacute;n khai th&aacute;c, tinh luyện v&agrave; sản xuất kho&aacute;ng sản hiếm.

C&aacute;c c&ocirc;ng ty như MP Materials, Lithium Americas v&agrave; Trilogy Metals đ&atilde; nhận được t&agrave;i trợ hoặc nắm giữ cổ phần gi&aacute;n tiếp từ ng&acirc;n s&aacute;ch Mỹ. Đ&acirc;y l&agrave; bước đi đảo ngược triệt để so với ch&iacute;nh s&aacute;ch &ldquo;thị trường tự điều tiết&rdquo; trong qu&aacute; khứ, đ&aacute;nh dấu một kỷ nguy&ecirc;n mới của chủ nghĩa c&ocirc;ng nghiệp chủ động.

Tại Diễn đ&agrave;n Quốc ph&ograve;ng Honolulu v&agrave;o th&aacute;ng trước, c&aacute;c quan chức qu&acirc;n sự v&agrave; ch&iacute;nh s&aacute;ch từ Mỹ v&agrave; đồng minh nhấn mạnh rằng cường quốc kh&ocirc;ng chỉ nằm ở sức mạnh qu&acirc;n sự, m&agrave; c&ograve;n l&agrave; năng lực c&ocirc;ng nghiệp v&agrave; kiểm so&aacute;t chuỗi cung ứng.&nbsp;

Một trong những cảnh b&aacute;o mạnh mẽ nhất đến từ Kimberly Lehn, Gi&aacute;m đốc Diễn đ&agrave;n Th&aacute;i B&igrave;nh Dương: &ldquo;Sức mạnh c&ocirc;ng nghiệp l&agrave; trụ cột cốt l&otilde;i của năng lực quốc ph&ograve;ng đ&aacute;ng tin cậy.&rdquo;

Palmer Luckey, nh&agrave; s&aacute;ng lập Anduril, th&igrave; k&ecirc;u gọi &ldquo;chuyển đổi hệ thống sản xuất sang m&ocirc; h&igrave;nh tự động h&oacute;a v&agrave; tr&iacute; tuệ nh&acirc;n tạo&rdquo;. Nhưng &ocirc;ng cũng cảnh b&aacute;o rằng d&ugrave; c&ocirc;ng nghệ c&oacute; tối t&acirc;n đến đ&acirc;u, nếu nguy&ecirc;n liệu đầu v&agrave;o bị Trung Quốc kiểm so&aacute;t, th&igrave; to&agrave;n bộ chuỗi gi&aacute; trị sẽ bị t&ecirc; liệt khi khủng hoảng xảy ra.

Vấn đề ở đ&acirc;y kh&ocirc;ng chỉ l&agrave; sản xuất pin hay chip, m&agrave; l&agrave; c&acirc;u chuyện về quyền tự chủ quốc gia, khả năng răn đe qu&acirc;n sự v&agrave; vị thế địa ch&iacute;nh trị. Từ xe điện đến t&ecirc;n lửa, từ tấm pin mặt trời đến si&ecirc;u m&aacute;y t&iacute;nh, tất cả đều cần đến những nguy&ecirc;n tố hiếm, nhỏ b&eacute; nhưng mang sức mạnh khổng lồ.

Nếu Mỹ v&agrave; c&aacute;c đồng minh thất bại trong việc gi&agrave;nh quyền kiểm so&aacute;t những chuỗi cung ứng n&agrave;y, họ kh&ocirc;ng chỉ thua về mặt kinh tế, m&agrave; c&ograve;n mất quyền định h&igrave;nh thế kỷ 21.

Theo DW, NI﻿

Diệp Vy

<a href="https://markettimes.vn/xay-phao-dai-12-ty-usd-cung-dong-thai-phan-don-chua-tung-co-trong-20-nam-nen-kinh-te-lon-nhat-the-gioi-san-sang-be-gay-quyen-luc-cua-trung-quoc-106798.html">Link gốc</a>

Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) đang thể hiện quyết tâm rõ rệt nhằm làm suy yếu sự thống trị toàn cầu của Trung Quốc trong lĩnh vực khoáng sản hiếm.
