Trước những thay đổi nhanh ch&oacute;ng của thị trường, c&aacute;c h&atilde;ng xe Nhật c&oacute; thể phải chấp nhận thực tế rằng vai tr&ograve; thống trị tại Đ&ocirc;ng Nam &Aacute; đang dần suy giảm.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260313/images/screenshot-2026-03-13-at-08_27_33.png" style="height:382px; width:606px" />

Nếu gần đ&acirc;y gọi xe Grab hay sử dụng c&aacute;c ứng dụng gọi xe tại Đ&ocirc;ng Nam &Aacute;, c&oacute; thể bạn đ&atilde; nhận ra một thay đổi đ&aacute;ng ch&uacute; &yacute;: ng&agrave;y c&agrave;ng nhiều t&agrave;i xế kh&ocirc;ng c&ograve;n l&aacute;i những chiếc xe xăng quen thuộc của Toyota, Honda hay Nissan. Thay v&agrave;o đ&oacute; l&agrave; những mẫu xe điện hiện đại, mang logo c&ograve;n kh&aacute; xa lạ với nhiều người d&ugrave;ng.

Đằng sau những chiếc xe &ldquo;lạ mặt&rdquo; n&agrave;y l&agrave; c&aacute;c h&atilde;ng xe Trung Quốc v&agrave; cả Việt Nam - những c&aacute;i t&ecirc;n đang nhanh ch&oacute;ng gi&agrave;nh thị phần từ c&aacute;c nh&agrave; sản xuất Nhật Bản vốn thống trị thị trường ASEAN suốt nhiều thập kỷ.

Theo b&aacute;o c&aacute;o PwC ASEAN-6 Automotive Market Snapshot, tỷ lệ xe điện tại khu vực đ&atilde; tăng từ 9% năm 2023 l&ecirc;n 13% trong năm 2024. Đ&aacute;ng ch&uacute; &yacute;, phần lớn đ&agrave; tăng trưởng n&agrave;y đến từ c&aacute;c h&atilde;ng xe Trung Quốc, những doanh nghiệp đang mở cuộc tấn c&ocirc;ng trực diện v&agrave;o vị thế l&acirc;u năm của c&aacute;c h&atilde;ng Nhật.

L&agrave;n s&oacute;ng xe điện Trung Quốc tr&agrave;n v&agrave;o ASEAN

C&aacute;c h&atilde;ng xe Trung Quốc như BYD kh&ocirc;ng chỉ cạnh tranh bằng gi&aacute; b&aacute;n thấp. Họ c&ograve;n đầu tư mạnh v&agrave;o lắp r&aacute;p tại chỗ v&agrave; x&acirc;y dựng chuỗi cung ứng trong khu vực, từng bước thay thế vai tr&ograve; của c&aacute;c nh&agrave; sản xuất Nhật vốn xem Đ&ocirc;ng Nam &Aacute; như thị trường &ldquo;s&acirc;n nh&agrave;&rdquo;.

Trong khi đ&oacute;, qu&aacute; tr&igrave;nh chuyển đổi sang xe điện của c&aacute;c h&atilde;ng Nhật diễn ra chậm hơn, tạo ra khoảng trống m&agrave; c&aacute;c thương hiệu Trung Quốc nhanh ch&oacute;ng lấp đầy bằng những mẫu xe điện c&oacute; gi&aacute; cạnh tranh v&agrave; c&ocirc;ng nghệ hiện đại.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260313/images/screenshot-2026-03-13-at-08_28_41.png" style="height:340px; width:608px" />

Hiện Th&aacute;i Lan v&agrave; Việt Nam đ&atilde; nổi l&ecirc;n như những trung t&acirc;m sản xuất xe điện mới của khu vực, trong khi Indonesia v&agrave; Malaysia cũng đang đẩy mạnh ch&iacute;nh s&aacute;ch để thu h&uacute;t đầu tư v&agrave;o lĩnh vực n&agrave;y.

C&aacute;c quốc gia ASEAN đang tận dụng c&aacute;c hiệp định thương mại tự do v&agrave; ưu đ&atilde;i đầu tư để ph&aacute;t triển hệ sinh th&aacute;i xe điện, thu h&uacute;t d&ograve;ng vốn quốc tế v&agrave; t&aacute;i định h&igrave;nh ng&agrave;nh c&ocirc;ng nghiệp &ocirc; t&ocirc; theo hướng năng lượng mới.

Chuỗi cung ứng Nhật Bản đứng trước &aacute;p lực lớn

Sự trỗi dậy của xe điện kh&ocirc;ng chỉ l&agrave;m thay đổi thị trường, m&agrave; c&ograve;n đe dọa một mạng lưới c&ocirc;ng nghiệp khổng lồ của Nhật Bản trong khu vực. Theo c&aacute;c b&aacute;o c&aacute;o ng&agrave;nh, chuỗi cung ứng &ocirc; t&ocirc; Nhật tại ASEAN bao gồm hơn 2.700 nh&agrave; sản xuất linh kiện. Khi doanh số xe động cơ đốt trong (ICE) giảm, c&aacute;c h&atilde;ng xe Nhật buộc phải t&aacute;i cấu tr&uacute;c hoạt động.

Honda đ&atilde; hợp nhất c&aacute;c nh&agrave; m&aacute;y tại Th&aacute;i Lan để tối ưu chi ph&iacute;, trong khi Mitsubishi Motors tạm dừng sản xuất tại một số cơ sở nhằm hạn chế thua lỗ. Việc cắt giảm sản lượng n&agrave;y khiến nhiều nh&agrave; cung ứng địa phương bị ảnh hưởng do phụ thuộc v&agrave;o c&aacute;c đơn h&agrave;ng lớn từ c&aacute;c nh&agrave; m&aacute;y lắp r&aacute;p.

Để đối ph&oacute; với sự cạnh tranh ng&agrave;y c&agrave;ng mạnh từ c&aacute;c h&atilde;ng xe Trung Quốc, c&aacute;c doanh nghiệp Nhật đang chuyển hướng sang xe hybrid, ph&acirc;n kh&uacute;c m&agrave; họ vẫn nắm lợi thế c&ocirc;ng nghệ. B&ecirc;n cạnh đ&oacute;, c&aacute;c h&atilde;ng xe Nhật cũng đang t&igrave;m c&aacute;ch hợp t&aacute;c với ch&iacute;nh phủ c&aacute;c nước ASEAN để x&acirc;y dựng lộ tr&igrave;nh ph&aacute;t triển ng&agrave;nh &ocirc; t&ocirc; khu vực trong d&agrave;i hạn, nhằm duy tr&igrave; vai tr&ograve; của m&igrave;nh trong chuỗi gi&aacute; trị.

Kh&ocirc;ng chỉ c&aacute;c h&atilde;ng xe Trung Quốc, Việt Nam đang nổi l&ecirc;n như một nh&acirc;n tố mới trong cuộc cạnh tranh xe điện tại Đ&ocirc;ng Nam &Aacute;. VinFast, h&atilde;ng xe điện của Việt Nam, được xem l&agrave; c&aacute;i t&ecirc;n tham vọng nhất trong khu vực.&nbsp;

Theo Automotive Logistics, đến cuối năm 2025, VinFast đ&atilde; chiếm khoảng 35% thị phần &ocirc; t&ocirc; tại Việt Nam, đồng thời trở th&agrave;nh một trong những nh&agrave; sản xuất xe điện lớn nhất Đ&ocirc;ng Nam &Aacute;. Kh&ocirc;ng dừng lại ở thị trường nội địa, h&atilde;ng c&ograve;n mở rộng sang Ấn Độ, với khoản đầu tư 500 triệu USD để x&acirc;y dựng nh&agrave; m&aacute;y tại bang Tamil Nadu.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260313/images/screenshot-2026-03-13-at-08_27_33%20(1).png" style="height:378px; width:600px" />

Ch&iacute;nh phủ ASEAN th&uacute;c đẩy ng&agrave;nh xe điện

Sự thay đổi của thị trường một phần đến từ ch&iacute;nh s&aacute;ch của c&aacute;c quốc gia trong khu vực. Theo FDI Intelligence, Th&aacute;i Lan, Việt Nam, Indonesia v&agrave; Malaysia đ&atilde; triển khai nhiều ch&iacute;nh s&aacute;ch ưu đ&atilde;i như giảm thuế, trợ cấp v&agrave; hỗ trợ đầu tư nhằm thu h&uacute;t c&aacute;c nh&agrave; sản xuất xe điện v&agrave; chuỗi cung ứng pin. Những ch&iacute;nh s&aacute;ch n&agrave;y kh&ocirc;ng chỉ thu h&uacute;t c&aacute;c nh&agrave; m&aacute;y sản xuất mới m&agrave; c&ograve;n phản &aacute;nh sự thay đổi trong chiến lược c&ocirc;ng nghiệp của ch&acirc;u &Aacute; - từ mạng lưới xuất khẩu truyền thống sang hệ sinh th&aacute;i phương tiện năng lượng mới.

Trước sự cạnh tranh ng&agrave;y c&agrave;ng mạnh từ Trung Quốc v&agrave; c&aacute;c doanh nghiệp khu vực, lợi thế l&acirc;u năm của c&aacute;c h&atilde;ng xe Nhật tại Đ&ocirc;ng Nam &Aacute; đang dần bị b&agrave;o m&ograve;n. Theo Bloomberg, chiến lược &ldquo;chờ đợi v&agrave; quan s&aacute;t&rdquo; của Nhật Bản trong cuộc đua xe điện đ&atilde; trở th&agrave;nh một rủi ro lớn khi c&aacute;c h&atilde;ng Trung Quốc, đặc biệt l&agrave; BYD, đạt được mức độ t&iacute;ch hợp chuỗi cung ứng v&agrave; quy m&ocirc; sản xuất vượt trội.

Thị phần của c&aacute;c h&atilde;ng xe Nhật tại Th&aacute;i Lan, thị trường &ocirc; t&ocirc; lớn nhất Đ&ocirc;ng Nam &Aacute;, đ&atilde; giảm từ gần 90% c&aacute;ch đ&acirc;y 5 năm xuống c&ograve;n 69% v&agrave;o năm 2025.

Một trong những nguy&ecirc;n nh&acirc;n ch&iacute;nh l&agrave; khả năng cạnh tranh về gi&aacute;. C&aacute;c h&atilde;ng xe Trung Quốc c&oacute; thể b&aacute;n xe rẻ hơn nhờ chuỗi cung ứng pin nội địa v&agrave; quy m&ocirc; sản xuất lớn, trong khi c&aacute;c h&atilde;ng Nhật vẫn phụ thuộc v&agrave;o nguồn cung b&ecirc;n ngo&agrave;i.

&ldquo;Chiếc lồng mạ v&agrave;ng&rdquo; của xe hybrid

Hiện nay, lợi thế lớn nhất của Nhật Bản vẫn nằm ở c&ocirc;ng nghệ hybrid, ph&acirc;n kh&uacute;c mang lại lợi nhuận ổn định cho c&aacute;c h&atilde;ng xe.

Tuy nhi&ecirc;n, nhiều chuy&ecirc;n gia cho rằng đ&acirc;y chỉ l&agrave; một &ldquo;chiếc lồng mạ v&agrave;ng&rdquo;. Xe hybrid gi&uacute;p duy tr&igrave; doanh thu trong ngắn hạn nhưng kh&ocirc;ng đủ để c&aacute;c h&atilde;ng xe Nhật bắt kịp xu hướng xe định nghĩa bằng phần mềm (software-defined vehicle) - lĩnh vực m&agrave; c&aacute;c h&atilde;ng Trung Quốc đang đi trước.

Nhiều mẫu xe điện Trung Quốc được quảng b&aacute; như &ldquo;những chiếc smartphone tr&ecirc;n b&aacute;nh xe&rdquo;, t&iacute;ch hợp s&acirc;u c&ocirc;ng nghệ phần mềm v&agrave; hệ sinh th&aacute;i số. Trong khi đ&oacute;, c&aacute;c h&atilde;ng xe Nhật vẫn gặp kh&oacute; khăn trong việc t&iacute;ch hợp phần mềm - yếu tố ng&agrave;y c&agrave;ng quan trọng đối với thế hệ người ti&ecirc;u d&ugrave;ng trẻ.

Trước những thay đổi nhanh ch&oacute;ng của thị trường, c&aacute;c h&atilde;ng xe Nhật c&oacute; thể phải chấp nhận thực tế rằng vai tr&ograve; thống trị tại Đ&ocirc;ng Nam &Aacute; đang dần suy giảm.

Cuộc cạnh tranh hiện nay kh&ocirc;ng c&ograve;n chỉ l&agrave; c&acirc;u chuyện thị phần, m&agrave; c&ograve;n l&agrave; sự thay đổi trong ảnh hưởng c&ocirc;ng nghiệp v&agrave; c&ocirc;ng nghệ. Với sự trỗi dậy của xe điện Trung Quốc v&agrave; c&aacute;c nh&agrave; sản xuất mới như VinFast, thị trường &ocirc; t&ocirc; ASEAN đang bước v&agrave;o một giai đoạn t&aacute;i định h&igrave;nh s&acirc;u sắc.

Theo: Nikkei Asia, Reuters

<a href="https://markettimes.vn/viet-nam-trung-quoc-khien-vi-the-thong-tri-o-to-dna-cua-nhat-ban-lung-lay-phao-cuu-sinh-hybrid-cung-khong-the-thay-doi-cuc-dien-110865.html">Link gốc</a>

Trước những thay đổi nhanh chóng của thị trường, các hãng xe Nhật có thể phải chấp nhận thực tế rằng vai trò thống trị tại Đông Nam Á đang dần suy giảm.
