Cứ mỗi m&ugrave;a xu&acirc;n đang tới, khi những con số tăng trưởng đẹp đẽ được c&ocirc;ng bố, khi t&ecirc;n tuổi những doanh nghiệp quen thuộc được nhắc đến với c&aacute;c giai điệu lạc quan, l&ograve;ng t&ocirc;i lại dấy l&ecirc;n những cảm gi&aacute;c kh&oacute; tả.

C&oacute; g&igrave; giống như một nỗi tiếc nuối mơ hồ, lặng lẽ len v&agrave;o giữa những lời ch&uacute;c tụng hoan hỉ đầu năm. Dường như, trong rất nhiều c&acirc;u chuyện th&agrave;nh c&ocirc;ng của c&aacute;c doanh nh&acirc;n trong nước, vẫn c&ograve;n đ&acirc;u đ&oacute; những điều đang dang dở...

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260217/images/29.jpg" style="height:262px; width:600px" />

Khi doanh nghiệp được nh&igrave;n chủ yếu như một t&agrave;i sản, th&igrave; những điều kh&ocirc;ng dễ định gi&aacute; dần l&ugrave;i lại ph&iacute;a sau. Văn h&oacute;a c&ocirc;ng ty, tr&aacute;ch nhiệm x&atilde; hội trở n&ecirc;n mờ nhạt. Con người trở th&agrave;nh một dạng chi ph&iacute;. Truyền thống l&agrave; một kh&aacute;i niệm xa xỉ. Doanh nghiệp, trong khoảnh khắc ấy, chưa kịp trở th&agrave;nh một đời sống c&oacute; chiều s&acirc;u, đ&atilde; bị k&eacute;o trở lại trở th&agrave;nh một đối tượng giao dịch.

T&ocirc;i đ&atilde; từng mơ, v&agrave; t&ocirc;i nghĩ nhiều người kh&aacute;c cũng đ&atilde; từng c&oacute; những giấc mơ như thế, về sự trưởng th&agrave;nh của doanh nghiệp tư nh&acirc;n Việt Nam. Mơ c&oacute; được những thương hiệu đủ vững v&agrave;ng để c&ugrave;ng đứng cạnh nhau tr&ecirc;n thị trường trong nước, rồi c&ugrave;ng bước đi xa hơn nữa. Mơ về những doanh nghiệp kh&ocirc;ng chỉ được nhắc đến v&igrave; doanh thu hay quy m&ocirc;, m&agrave; c&ograve;n v&igrave; phong c&aacute;ch l&agrave;m việc, v&igrave; c&aacute;ch đối xử với con người, v&igrave; tr&aacute;ch nhiệm x&atilde; hội, v&igrave; một thứ bản sắc kh&oacute; diễn đạt chỉ bằng những con số. Cũng mừng thay, những giấc mơ ấy, trong nhiều năm, đ&atilde; kh&ocirc;ng đến nỗi viển v&ocirc;ng. N&oacute; đ&atilde; hiện hữu, đ&atilde; th&agrave;nh h&igrave;nh, v&agrave; đ&atilde; c&oacute; v&agrave;i c&aacute;i t&ecirc;n cụ thể.

Thế nhưng, c&agrave;ng nh&igrave;n l&acirc;u hơn, s&acirc;u hơn, t&ocirc;i c&agrave;ng c&oacute; cảm gi&aacute;c rằng nhiều doanh nghiệp dường như đang đi qu&aacute; nhanh. Nhanh đến mức ch&uacute;ng chưa kịp sống trọn đời sống của ch&iacute;nh m&igrave;nh. Chưa kịp gi&agrave; đi, chưa kịp t&iacute;ch lũy k&yacute; ức, chưa kịp trở th&agrave;nh một phần tự nhi&ecirc;n của đời sống kinh tế - x&atilde; hội, th&igrave; đ&atilde; bước sang một chu kỳ kh&aacute;c. Sang t&ecirc;n, đổi chủ, t&aacute;i cấu tr&uacute;c, thậm ch&iacute; ph&aacute; sản, để rồi sau đ&oacute;, l&agrave; sự kh&eacute;p lại một giai đoạn, một đời sống. Mọi thứ c&oacute; vẻ diễn ra hợp l&yacute;, đ&uacute;ng thời điểm, đ&uacute;ng logic thị trường, nhưng vẫn để lại một khoảng trống kh&oacute; gọi t&ecirc;n.

C&oacute; lẽ, một nguy&ecirc;n nh&acirc;n s&acirc;u xa của nhịp sống qu&aacute; nhanh ấy nằm ở ch&iacute;nh những khoảnh khắc th&agrave;nh c&ocirc;ng. Khi doanh nghiệp vừa đi qua một chặng đường kh&oacute; khăn, vừa nếm trải những cảm gi&aacute;c chiến thắng đầu ti&ecirc;n, người ta dễ tin rằng m&igrave;nh đ&atilde; t&igrave;m ra một c&ocirc;ng thức c&oacute; thể lặp lại ở nhiều lĩnh vực kh&aacute;c. Từ đ&oacute; nảy sinh những giấc mộng chiến lược mở rộng theo chiều ngang: ng&agrave;nh n&agrave;y nối sang ng&agrave;nh kh&aacute;c, lĩnh vực n&agrave;y n&acirc;ng đỡ lĩnh vực kia, tất cả được kết nối dưới những kh&aacute;i niệm đầy m&ecirc; hoặc như hệ sinh th&aacute;i, chuỗi gi&aacute; trị, hay tầm nh&igrave;n d&agrave;i hạn. Nhưng kh&ocirc;ng phải l&uacute;c n&agrave;o sự mở rộng ấy cũng xuất ph&aacute;t từ nhu cầu nội tại. Đ&ocirc;i khi, đ&oacute; chỉ l&agrave; biểu hiện của niềm tin rằng m&igrave;nh đ&atilde; đủ lớn để l&agrave;m được mọi thứ - trước khi kịp tự hỏi liệu m&igrave;nh đ&atilde; đủ lớn v&agrave; đủ s&acirc;u hay chưa.

Khi doanh nghiệp được nh&igrave;n chủ yếu như một t&agrave;i sản, th&igrave; những điều kh&ocirc;ng dễ định gi&aacute; dần l&ugrave;i lại ph&iacute;a sau. Văn h&oacute;a c&ocirc;ng ty, tr&aacute;ch nhiệm x&atilde; hội trở n&ecirc;n mờ nhạt. Con người trở th&agrave;nh một dạng chi ph&iacute;. Truyền thống l&agrave; một kh&aacute;i niệm xa xỉ. Doanh nghiệp, trong khoảnh khắc ấy, chưa kịp trở th&agrave;nh một đời sống c&oacute; chiều s&acirc;u, đ&atilde; bị k&eacute;o trở lại trở th&agrave;nh một đối tượng giao dịch.

Điều đ&oacute; c&oacute; lẽ bắt nguồn từ c&aacute;ch ch&uacute;ng ta h&igrave;nh dung về th&agrave;nh c&ocirc;ng trong một thời gian d&agrave;i. Doanh nghiệp Việt Nam dường như lớn l&ecirc;n trong nhịp điệu gấp g&aacute;p của c&aacute;c cơ hội. Cơ hội đến: nắm bắt; cơ hội ch&iacute;n muồi: tận dụng; cơ hội đạt đỉnh: chốt lại. C&oacute; thể, đ&oacute; l&agrave; một phản xạ tự nhi&ecirc;n trong một m&ocirc;i trường nhiều biến động, nơi sự chần chừ thường bị trả gi&aacute;. Ở Việt Nam, nhiều khi sẽ ng&acirc;y ng&ocirc; nếu n&oacute;i đ&oacute; l&agrave; một lựa chọn sai.

Nhưng ch&iacute;nh logic ấy cũng khiến t&ocirc;i tự hỏi: nếu đ&iacute;ch đến thầm lặng của sự ph&aacute;t triển l&agrave; một điểm rơi, điểm dừng đủ đẹp, th&igrave; doanh nghiệp sẽ được nu&ocirc;i dưỡng như thế n&agrave;o tr&ecirc;n suốt chặng đường đi tới đ&oacute;? N&oacute; sẽ được chăm ch&uacute;t như một đời sống đ&uacute;ng nghĩa, tức l&agrave; cần thời gian để trưởng th&agrave;nh, hay được tối ưu như một t&agrave;i sản cần được chăm ch&uacute;t để sẵn s&agrave;ng được định gi&aacute; cao khi đ&uacute;ng l&uacute;c?

Trong v&agrave;i năm gần đ&acirc;y, cảm gi&aacute;c mong manh ấy ng&agrave;y c&agrave;ng trở n&ecirc;n r&otilde; r&agrave;ng hơn. C&acirc;u chuyện c&aacute;c doanh nghiệp kh&ocirc;ng c&ograve;n chỉ l&agrave; những đường biểu đồ tăng trưởng đi l&ecirc;n, m&agrave; thường đan xen những biến cố, những c&uacute; dừng bất ngờ, những khoảng lặng kh&ocirc;ng b&aacute;o trước, những đứt g&atilde;y đột ngột khiến cả người trong cuộc lẫn người quan s&aacute;t đều ch&ugrave;ng xuống. Điều khiến t&ocirc;i trăn trở kh&ocirc;ng phải l&agrave; đ&uacute;ng hay sai của từng trường hợp, m&agrave; l&agrave; cảm gi&aacute;c chung: mọi th&agrave;nh quả dường như đều đứng trước khả năng bị đảo chiều rất nhanh.

Doanh nghiệp Việt Nam tồn tại trong một kh&ocirc;ng gian m&agrave; rủi ro kh&ocirc;ng chỉ đến từ thị trường hay cạnh tranh, m&agrave; c&ograve;n từ sự thay đổi của những bối cảnh chung. Những chuẩn mực được n&acirc;ng l&ecirc;n theo thời gian, những y&ecirc;u cầu ng&agrave;y c&agrave;ng chặt chẽ hơn, những điều chỉnh mang t&iacute;nh chu kỳ m&agrave; kh&ocirc;ng phải l&uacute;c n&agrave;o cũng c&oacute; thể dự đo&aacute;n được. Bề ngo&agrave;i, đ&oacute; l&agrave; dấu hiệu của một nền kinh tế đang trưởng th&agrave;nh, nhưng đồng thời cũng l&agrave; một ph&eacute;p thử khắc nghiệt đối với những doanh nghiệp vốn chưa quen với nhịp tăng trưởng nhanh ch&oacute;ng.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260217/images/28.jpg" style="height:400px; width:600px" />

Trong bối cảnh ấy, kh&ocirc;ng kh&oacute; hiểu khi nhiều doanh nghiệp lựa chọn con đường an to&agrave;n hơn: trở th&agrave;nh một t&agrave;i sản được định gi&aacute; tốt, thay v&igrave; một thiết chế x&atilde; hội cần nhiều thời gian để bồi đắp. Gi&aacute; trị cổ phiếu, những kế hoạch IPO trong v&agrave; ngo&agrave;i nước, những dự &aacute;n li&ecirc;n quan đến đất đai v&agrave; quy hoạch dường như đ&atilde; trở th&agrave;nh những thước đo quen thuộc cho những sự th&agrave;nh c&ocirc;ng n&agrave;o đ&oacute;. Nhưng, một khi doanh nghiệp được nh&igrave;n chủ yếu như một t&agrave;i sản, th&igrave; những điều kh&ocirc;ng dễ định gi&aacute; dần l&ugrave;i lại ph&iacute;a sau. Văn h&oacute;a c&ocirc;ng ty, tr&aacute;ch nhiệm x&atilde; hội trở n&ecirc;n mờ nhạt. Con người trở th&agrave;nh một dạng chi ph&iacute;. Truyền thống l&agrave; một kh&aacute;i niệm xa xỉ. Doanh nghiệp, trong khoảnh khắc ấy, chưa kịp trở th&agrave;nh một đời sống c&oacute; chiều s&acirc;u, đ&atilde; bị k&eacute;o trở lại trở th&agrave;nh một đối tượng giao dịch.

Mỗi khi nghĩ đến điều đ&oacute;, t&ocirc;i lại nhớ tới những doanh nghiệp tư nh&acirc;n của Nhật Bản v&agrave; H&agrave;n Quốc trong giai đoạn hậu chiến. Nhớ lại, kh&ocirc;ng phải để so s&aacute;nh hay t&igrave;m kiếm những b&agrave;i học giản đơn, m&agrave; để tự hỏi về một tinh thần kh&aacute;c biệt. Trong ho&agrave;n cảnh khắc nghiệt thời hậu chiến, nhiều doanh nghiệp Nhật Bản đ&atilde; bắt đầu với một giấc mơ kh&aacute; khi&ecirc;m nhường: l&agrave;m ra những sản phẩm đủ tử tế để kh&ocirc;ng phải c&uacute;i đầu khi mang ch&uacute;ng ra thế giới. Họ đi chậm, coi trọng tay nghề, v&agrave; chấp nhận t&iacute;ch lũy từng ch&uacute;t một c&aacute;c niềm tin.

Ở H&agrave;n Quốc, con đường c&ocirc;ng nghiệp h&oacute;a cũng đầy biến động với những c&aacute;i gi&aacute; phải trả. Nhiều tập đo&agrave;n từng đứng b&ecirc;n bờ sụp đổ, từng phải chấp nhận những kế hoạch t&aacute;i cấu tr&uacute;c đau đớn. Nhưng phần lớn trong số họ kh&ocirc;ng được sinh ra chỉ để b&aacute;n. Doanh nghiệp gắn với danh dự quốc gia, với tr&aacute;ch nhiệm nối d&agrave;i qua c&aacute;c thế hệ. Thất bại kh&ocirc;ng phải l&agrave; dấu chấm hết, m&agrave; chỉ l&agrave; một đoạn g&atilde;y trong một c&acirc;u chuyện d&agrave;i hơn, đẹp đẽ hơn.

Người ta n&oacute;i, mơ kh&ocirc;ng phải l&agrave; một thứ xa xỉ. Th&ocirc;i th&igrave; cứ dựa v&agrave;o giấc mơ, t&ocirc;i mơ thay người kh&aacute;c.

T&ocirc;i kh&ocirc;ng đủ sức mơ doanh nghiệp Việt Nam phải chinh phục thế giới, hay lặp lại những con đường của bất kỳ quốc gia n&agrave;o kh&aacute;c. Giấc mơ của t&ocirc;i, theo năm th&aacute;ng, đ&atilde; trở n&ecirc;n lặng lẽ v&agrave; khi&ecirc;m tốn hơn.

T&ocirc;i mơ những doanh nghiệp Việt Nam đủ bền bỉ để sống qua nhiều chu kỳ, đủ ki&ecirc;n nhẫn để &ldquo;gi&agrave; đi&rdquo;, đủ b&igrave;nh tĩnh để kh&ocirc;ng vội v&atilde; rời bỏ ch&iacute;nh m&igrave;nh khi đạt tới một đỉnh cao đầu ti&ecirc;n.

Một doanh nghiệp như thế c&oacute; thể kh&ocirc;ng qu&aacute; lớn, kh&ocirc;ng qu&aacute; h&agrave;o nho&aacute;ng. Nhưng n&oacute; c&oacute; đời sống nội tại, c&oacute; những con người gắn b&oacute; kh&ocirc;ng chỉ v&igrave; lợi &iacute;ch trước mắt. N&oacute; tồn tại kh&ocirc;ng chỉ để được định gi&aacute;, m&agrave; để tiếp nối. Kh&ocirc;ng chỉ để sinh lời, m&agrave; để lưu lại những điều tử tế trong đời sống kinh tế - x&atilde; hội của một quốc gia, nơi m&agrave; n&oacute; sinh ra, nơi m&agrave; n&oacute; đ&aacute;ng lẽ thuộc về.

M&ugrave;a xu&acirc;n lu&ocirc;n gợi người ta nghĩ đến những khởi đầu mới. T&ocirc;i nghĩ, c&oacute; lẽ điều ch&uacute;ng ta cần hơn đ&oacute; l&agrave; sự ki&ecirc;n nhẫn để c&oacute; thể đi d&agrave;i hơn. T&ocirc;i mơ giấc mơ của doanh nghiệp Việt Nam kh&ocirc;ng phải l&agrave; giấc mơ bay cao, m&agrave; l&agrave; giấc mơ đi xa. Đi chậm hơn, c&oacute; thể, nhưng đủ vững v&agrave;ng để kh&ocirc;ng phải sợ h&atilde;i trước những cơn gi&oacute; tr&aacute;i m&ugrave;a.

Liệu ch&uacute;ng ta c&oacute; đủ ki&ecirc;n nhẫn để chờ doanh nghiệp Việt Nam &ldquo;gi&agrave; đi&rdquo;, để ch&uacute;ng c&oacute; những k&yacute; ức để lại, c&oacute; những truyền thống văn h&oacute;a, với những tr&aacute;ch nhiệm thực sự với x&atilde; hội v&agrave; d&acirc;n tộc, với một đời sống trọn vẹn, thay v&igrave; chỉ kịp tỏa s&aacute;ng rồi lặng lẽ rời khỏi s&acirc;n khấu của trường đời kinh doanh? T&ocirc;i kh&ocirc;ng c&oacute; c&acirc;u trả lời. T&ocirc;i chỉ thiển nghĩ, nếu kh&ocirc;ng d&aacute;m, hay kh&ocirc;ng thể mơ những giấc mơ như thế, ch&uacute;ng ta rồi sẽ chỉ c&oacute; những doanh nghiệp trẻ, đẹp, thậm ch&iacute; h&agrave;o nho&aacute;ng, nhưng vẫn mong manh.

<a href="https://thesaigontimes.vn/toi-mo-giac-mo-cua-doanh-nghiep-viet-nam/">Link gốc</a>

Cứ mỗi mùa xuân đang tới, khi những con số tăng trưởng đẹp đẽ được công bố, khi tên tuổi những doanh nghiệp quen thuộc được nhắc đến với các giai điệu lạc quan, lòng tôi lại dấy lên những cảm giác khó tả.

Tài chính

Saigon Times

Tôi mơ giấc mơ của doanh nghiệp Việt Nam

Phạm Thị Thanh Thúy

T&#244;i th&#236; chỉ mơ c&#225;c c&#225;c &#244;ng chủ đừng &#250;p b&#244; nhỏ lẻ th&#244;i

Tôi thì chỉ mơ các các ông chủ đừng úp bô nhỏ lẻ thôi