Giới ph&acirc;n t&iacute;ch đ&aacute;nh gi&aacute; chiến sự tại Trung Đ&ocirc;ng hiện nay c&oacute; thể dẫn đến khủng hoảng năng lượng trầm trọng nhất trong hơn 50 năm qua.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260307/images/xang-the-gioi-1-17728461801761916069984.jpg" style="height:338px; width:600px" />

Iran sở hữu eo biển Hormuz, l&agrave; &ldquo;yết hầu&rdquo; của con đường chở dầu từ Trung Đ&ocirc;ng ra đại đương - Ảnh: CBC

Viễn cảnh thị trường năng lượng thế giới đang đứng trước nguy cơ bị &quot;b&oacute;p nghẹt&quot; chỉ v&igrave; một v&ugrave;ng nước rộng chưa đến 3km buộc cả thế giới c&ugrave;ng chạy đua t&igrave;m c&aacute;ch &quot;giải cứu&quot; t&igrave;nh h&igrave;nh.

Eo biển v&agrave; bom đạn

B&ecirc;n cạnh trữ lượng dầu mỏ khổng lồ, Iran c&ograve;n nắm trong tay &quot;t&agrave;i sản&quot; chiến lược v&ocirc; c&ugrave;ng quan trọng l&agrave; eo biển Hormuz. Đ&acirc;y l&agrave; eo biển hẹp, nằm kẹp giữa Iran ở ph&iacute;a bắc v&agrave; b&aacute;n đảo Musandam của Oman ở ph&iacute;a nam. Tại điểm hẹp nhất, luồng h&agrave;ng hải để t&agrave;u thuyền đi qua rộng chỉ hơn 3km.

D&ugrave; rất nhỏ, đ&acirc;y lại l&agrave; cửa ng&otilde; duy nhất dẫn từ vịnh Ba Tư ra Ấn Độ Dương. Điều n&agrave;y đồng nghĩa dầu mỏ v&agrave; kh&iacute; đốt từ những &quot;&ocirc;ng lớn&quot; Trung Đ&ocirc;ng như Saudi Arabia, Iraq, C&aacute;c tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE), Qatar... đều phải đi qua eo biển n&agrave;y để đến tay người ti&ecirc;u d&ugrave;ng.

Theo Cơ quan Th&ocirc;ng tin năng lượng Mỹ (EIA), năm 2024, khoảng 20 triệu th&ugrave;ng dầu đi qua eo biển Hormuz mỗi ng&agrave;y, chiếm 27% tổng thương mại dầu h&agrave;ng hải to&agrave;n cầu. Đ&acirc;y cũng l&agrave; tuyến vận chuyển 1/5 lượng kh&iacute; tự nhi&ecirc;n h&oacute;a lỏng (LNG) của thế giới.

Kể từ khi Lực lượng Vệ binh c&aacute;ch mạng Iran (IRGC) cảnh b&aacute;o đ&oacute;ng cửa eo biển Hormuz sau khi bị Mỹ - Israel tấn c&ocirc;ng h&ocirc;m 28-2, đ&atilde; c&oacute; &iacute;t nhất 9 t&agrave;u dầu bị tấn c&ocirc;ng ở đ&acirc;y. C&aacute;c h&atilde;ng vận tải biển lớn nhất thế giới gồm Maersk, MSC, Hapag-Lloyd, CMA CGM đều đ&atilde; đ&igrave;nh chỉ mọi chuyến t&agrave;u qua eo biển n&agrave;y. Theo Kpler, lưu lượng t&agrave;u dầu qua eo biển Hormuz hiện đ&atilde; giảm 90% so với trước chiến sự, trong khi h&agrave;ng trăm t&agrave;u đang neo đậu, &quot;xếp h&agrave;ng&quot; chờ đợi ở hai đầu eo biển.

Việc d&ograve;ng chảy dầu Trung Đ&ocirc;ng bị đứt khiến gi&aacute; dầu lập tức phản ứng dữ dội. Ngay từ phi&ecirc;n giao dịch ng&agrave;y 2-3, phi&ecirc;n đầu ti&ecirc;n sau khi chiến sự b&ugrave;ng nổ, gi&aacute; dầu Brent tăng đến 9% v&agrave; tiếp tục đ&agrave; tăng trong ba phi&ecirc;n li&ecirc;n tiếp.&nbsp;

Trước giờ phi&ecirc;n giao dịch 6-3 mở cửa tại Mỹ, hợp đồng tương lai dầu Brent đ&atilde; gần chạm mốc 85 USD/th&ugrave;ng. Nếu kh&ocirc;ng c&oacute; g&igrave; thay đổi, dầu Brent sẽ kết th&uacute;c tuần giao dịch tăng mạnh mẽ nhất kể từ năm 2022 với mức tăng 18%.

Tuy nhi&ecirc;n, eo biển Hormuz kh&ocirc;ng phải nguy&ecirc;n nh&acirc;n duy nhất khiến thị trường dầu thế giới chao đảo. Khoan n&oacute;i đến vận tải, bản th&acirc;n việc chế biến dầu ở Trung Đ&ocirc;ng cũng chịu ảnh hưởng trầm trọng khi nhiều cơ sở năng lượng phải đ&oacute;ng cửa do bị hoặc sợ bị bom đạn tấn c&ocirc;ng.

Chạy đua giảm thiểu thiệt hại

Giữa bức tranh u &aacute;m đ&oacute;, một số t&iacute;n hiệu t&iacute;ch cực đ&atilde; xuất hiện khi c&aacute;c b&ecirc;n li&ecirc;n quan chạy đua t&igrave;m giải ph&aacute;p. Lợi thế lớn nhất thuộc về Saudi Arabia v&agrave; UAE - hai quốc gia sở hữu hệ thống đường ống tr&ecirc;n đất liền, gi&uacute;p đưa dầu của m&igrave;nh ra biển m&agrave; kh&ocirc;ng phải qua eo biển Hormuz.

Saudi Arabia c&oacute; tuyến đường ống Đ&ocirc;ng - T&acirc;y d&agrave;i 1.200km nối trung t&acirc;m xử l&yacute; dầu Abqaiq ở bờ đ&ocirc;ng đến cảng Yanbu tr&ecirc;n Biển Đỏ, với c&ocirc;ng suất thiết kế 5 triệu th&ugrave;ng/ng&agrave;y. UAE cũng c&oacute; đường ống ADCOP dẫn dầu từ thủ đ&ocirc; Abu Dhabi đến cảng Fujairah nằm tr&ecirc;n vịnh Oman, c&ocirc;ng suất 1,5 - 1,8 triệu th&ugrave;ng/ng&agrave;y. Theo Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), tổng c&ocirc;ng suất dự ph&ograve;ng của hai hệ thống đường ống n&agrave;y rơi v&agrave;o khoảng 3,5 - 5,5 triệu th&ugrave;ng/ng&agrave;y.

Tuy số lượng n&agrave;y vẫn kh&ocirc;ng thấm v&agrave;o đ&acirc;u so với 20 triệu th&ugrave;ng thường đi qua eo biển Hormuz mỗi ng&agrave;y, nhưng đủ để gi&uacute;p Saudi Arabia duy tr&igrave; phần lớn hoạt động xuất khẩu. Theo đ&aacute;nh gi&aacute; từ H&atilde;ng tư vấn CSC Commodities, trong kịch bản tốt nhất, đường ống Đ&ocirc;ng - T&acirc;y c&oacute; thể gi&uacute;p Aramco chuyển hướng gần 80% lượng dầu vốn đi qua Hormuz, phần c&ograve;n lại được đưa v&agrave;o kho dự trữ để b&aacute;n khi tuyến h&agrave;ng hải mở lại.

Theo JP Morgan, Saudi Arabia c&ograve;n khoảng 150 triệu th&ugrave;ng dung t&iacute;ch lưu trữ khả dụng, đủ để Aramco cầm cự khoảng 73 ng&agrave;y nếu Hormuz đ&oacute;ng cửa ho&agrave;n to&agrave;n.

Tuy nhi&ecirc;n, ngo&agrave;i Saudi Arabia v&agrave; UAE, kh&ocirc;ng quốc gia v&ugrave;ng Vịnh n&agrave;o kh&aacute;c c&oacute; hạ tầng để tr&aacute;nh Hormuz. Iraq, nh&agrave; sản xuất lớn thứ 2 trong khối OPEC, gần như phụ thuộc ho&agrave;n to&agrave;n v&agrave;o tuyến vịnh Ba Tư.

Để giảm bớt sự lo lắng của dư luận, ng&agrave;y 4-3, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuy&ecirc;n bố Hải qu&acirc;n Mỹ c&oacute; thể hộ tống t&agrave;u dầu qua Hormuz. Tuy nhi&ecirc;n, giới chuy&ecirc;n gia nghi ngờ sự hiệu quả của giải ph&aacute;p n&agrave;y.

Trong bối cảnh tr&ecirc;n, thế giới bắt đầu t&igrave;m đến những nguồn cung cấp thay thế m&agrave; trong đ&oacute;, dầu Nga ch&iacute;nh l&agrave; lựa chọn h&agrave;ng đầu. Theo Kpler, do c&aacute;c lệnh trừng phạt từ phương T&acirc;y, hiện c&oacute; đến 140 triệu th&ugrave;ng dầu Nga đang l&ecirc;nh đ&ecirc;nh tr&ecirc;n Ấn Độ Dương v&agrave; biển Ả Rập.

Ng&agrave;y 5-3, Bộ trưởng T&agrave;i ch&iacute;nh Mỹ Scott Bessent tuy&ecirc;n bố cấp miễn trừ tạm thời 30 ng&agrave;y cho c&aacute;c nh&agrave; m&aacute;y lọc dầu Ấn Độ được mua dầu Nga. Động th&aacute;i n&agrave;y lập tức &quot;mở kh&oacute;a&quot; lượng dầu khổng lồ tr&ecirc;n cho thị trường đ&ocirc;ng d&acirc;n nhất thế giới. D&ugrave; kh&ocirc;ng thể giải quyết triệt để t&igrave;nh trạng thiếu dầu, lượng dầu Nga n&agrave;y vẫn đỡ được phần n&agrave;o cơn kh&aacute;t của c&aacute;c nh&agrave; m&aacute;y lọc dầu ch&acirc;u &Aacute;.

B&ecirc;n cạnh đ&oacute;, nh&oacute;m OPEC+ cũng đ&atilde; nhất tr&iacute; tăng sản lượng th&ecirc;m 206.000 th&ugrave;ng/ng&agrave;y từ th&aacute;ng 4, nhiều hơn dự kiến ban đầu của giới ph&acirc;n t&iacute;ch. Tuy nhi&ecirc;n, Ph&oacute; chủ tịch cấp cao v&agrave; trưởng bộ phận ph&acirc;n t&iacute;ch địa ch&iacute;nh trị tại Rystad Energy Jorge Le&oacute;n đ&aacute;nh gi&aacute; đ&acirc;y chỉ l&agrave; &quot;t&iacute;n hiệu, kh&ocirc;ng phải giải ph&aacute;p&quot;, bởi c&oacute; sản xuất th&ecirc;m dầu cũng l&agrave; v&ocirc; nghĩa nếu kh&ocirc;ng thể đưa ch&uacute;ng v&agrave;o lưu th&ocirc;ng.

C&aacute;c quốc gia, doanh nghiệp v&agrave; định chế t&agrave;i ch&iacute;nh vẫn đang t&iacute;ch cực t&igrave;m phương &aacute;n giảm thiểu t&aacute;c động từ t&igrave;nh h&igrave;nh chiến sự hiện tại ở Trung Đ&ocirc;ng. Tuy nhi&ecirc;n t&igrave;nh h&igrave;nh chắc chắn sẽ chỉ c&oacute; thể được giải quyết ho&agrave;n to&agrave;n sau khi h&ograve;a b&igrave;nh trở lại.

Gi&aacute; dầu thế giới sẽ c&ograve;n tăng

B&agrave; Helima Croft, trưởng bộ phận chiến lược h&agrave;ng h&oacute;a to&agrave;n cầu tại RBC Capital Markets, nhận định đ&acirc;y c&oacute; thể l&agrave; cuộc khủng hoảng năng lượng lớn nhất kể từ lệnh cấm vận dầu mỏ thập ni&ecirc;n 1970. Goldman Sachs ng&agrave;y 4-3 đ&atilde; n&acirc;ng dự b&aacute;o gi&aacute; Brent qu&yacute; 2 th&ecirc;m 10 USD, l&ecirc;n mức 76 USD/th&ugrave;ng.

Ng&acirc;n h&agrave;ng n&agrave;y cũng cảnh b&aacute;o gi&aacute; Brent c&oacute; thể chạm mốc 100 USD/th&ugrave;ng nếu gi&aacute;n đoạn Hormuz k&eacute;o d&agrave;i th&ecirc;m 5 tuần. Thậm ch&iacute;, JPMorgan c&ograve;n mạnh tay đưa ra kịch bản gi&aacute; dầu tăng l&ecirc;n đến 120 USD.

Tuy nhi&ecirc;n, &ocirc;ng Norbert R&uuml;cker, trưởng bộ phận nghi&ecirc;n cứu kinh tế tại ng&acirc;n h&agrave;ng Julius Baer (Thụy Sĩ), vẫn nhắc nhở: &quot;Những th&ugrave;ng dầu n&agrave;y kh&ocirc;ng mất đi vĩnh viễn. Nếu hoạt động thương mại được nối lại, lượng dầu n&agrave;y sẽ lại được giao&quot;.

Ngọc Đức

<a href="https://tuoitre.vn/the-gioi-chay-dua-tim-cach-giai-cuu-dau-20260307081824067.htm">Link gốc</a>

Giới phân tích đánh giá chiến sự tại Trung Đông hiện nay có thể dẫn đến khủng hoảng năng lượng trầm trọng nhất trong hơn 50 năm qua.


Thế giới

Báo Tuổi trẻ

Thế giới chạy đua tìm cách 'giải cứu' dầu

Trần Tuyết Mai

Ảnh hưởng mạnh mẽ nhất đến Trung Quốc đồng minh của Iran, t&#244;i nghĩ sẽ sớm c&#243; 1 h&#224;nh lang do Trung Quốc tạo ra v&#224; quản l&#253;,  để chuyển dầu qua eo biển. 

Ảnh hưởng mạnh mẽ nhất đến Trung Quốc đồng minh của Iran, tôi nghĩ sẽ sớm có 1 hành lang do Trung Quốc tạo ra và quản lý,  để chuyển dầu qua eo biển. 