Nước Mỹ đ&atilde; trở th&agrave;nh một trong những nh&agrave; xuất khẩu dầu lớn tr&ecirc;n thế giới nhờ c&ocirc;ng nghệ khai th&aacute;c dầu đ&aacute; phiến, nhưng điều n&agrave;y kh&ocirc;ng gi&uacute;p b&igrave;nh ổn gi&aacute; xăng nhanh ch&oacute;ng.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260310/images/2026-03-10_145647.png" style="height:416px; width:600px" />

Số liệu của Cơ quan th&ocirc;ng tin năng lượng Mỹ (EIA) cho thấy nước n&agrave;y đang sản xuất nhiều dầu th&ocirc; hơn bất kỳ quốc gia n&agrave;o trong lịch sử, đạt mức kỷ lục hơn 13,7 triệu th&ugrave;ng/ng&agrave;y v&agrave;o th&aacute;ng 2/2026. Thế nhưng, những biến động địa ch&iacute;nh trị tr&ecirc;n thế giới vẫn khiến người ti&ecirc;u d&ugrave;ng Mỹ vẫn phải ngậm ng&ugrave;i chứng kiến gi&aacute; xăng tăng vọt.

Theo dữ liệu của Hiệp hội &Ocirc; t&ocirc; Mỹ (AAA), gi&aacute; xăng trung b&igrave;nh tại Mỹ đ&atilde; tăng gần 27-48 cent mỗi gallon chỉ trong v&ograve;ng một tuần đầu th&aacute;ng 3/2026, tương đương mức tăng hai chữ số phần trăm trong thời gian rất ngắn. Thậm ch&iacute; h&atilde;ng tin Reuters cho hay gi&aacute; xăng tại nhiều nơi ở Mỹ tăng tới 17% l&ecirc;n khoảng 3,47 USD/gallon.

Vậy tại sao &quot;cứu c&aacute;nh&quot; dầu đ&aacute; phiến lại kh&ocirc;ng thể gi&uacute;p gi&aacute; xăng ổn định như kỳ vọng?

C&acirc;u trả lời nằm ở một thực tế phũ ph&agrave;ng: Mỹ c&oacute; thể tự chủ về sản lượng, nhưng họ kh&ocirc;ng thể tự chủ về gi&aacute; cả trong một thị trường năng lượng to&agrave;n cầu đầy biến động.

C&oacute; dầu nhưng kh&oacute; lọc

Về l&yacute; thuyết, việc Mỹ trở th&agrave;nh nh&agrave; sản xuất dầu lớn nhất thế giới sẽ tạo ra một tấm nệm giảm x&oacute;c cho nền kinh tế. Tuy nhi&ecirc;n, dầu đ&aacute; phiến (shale oil) c&oacute; những đặc t&iacute;nh kỹ thuật v&agrave; kinh tế khiến n&oacute; kh&ocirc;ng thể đ&oacute;ng vai tr&ograve; &quot;người h&ugrave;ng&quot; trong mọi cuộc khủng hoảng.

Thứ nhất l&agrave; vấn đề chất lượng. Dầu đ&aacute; phiến của Mỹ chủ yếu l&agrave; dầu nhẹ, ngọt (light sweet crude), cực kỳ ph&ugrave; hợp để sản xuất xăng. Thế nhưng, hệ thống lọc dầu của Mỹ vốn được x&acirc;y dựng từ h&agrave;ng chục năm trước lại được thiết kế để xử l&yacute; dầu nặng v&agrave; chua nhập khẩu từ Trung Đ&ocirc;ng hoặc Venezuela.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260310/images/1767544903789.jpg" style="height:400px; width:600px" />

Theo b&aacute;o c&aacute;o từ Cơ quan Th&ocirc;ng tin Năng lượng Mỹ (EIA), phần lớn c&aacute;c nh&agrave; m&aacute;y lọc dầu tại v&ugrave;ng Vịnh Mexico (khu vực chiếm hơn 55% c&ocirc;ng suất lọc dầu của Mỹ) được thiết kế để xử l&yacute; c&aacute;c loại dầu th&ocirc; trung b&igrave;nh v&agrave; nặng, đặc biệt l&agrave; dầu chua từ Mỹ Latin v&agrave; Trung Đ&ocirc;ng.

Sự lệch pha n&agrave;y buộc Mỹ phải xuất khẩu dầu nhẹ của m&igrave;nh ra thế giới v&agrave; tiếp tục nhập khẩu dầu nặng để duy tr&igrave; hoạt động của c&aacute;c nh&agrave; m&aacute;y lọc dầu. Khi gi&aacute; dầu thế giới tăng, chi ph&iacute; nguy&ecirc;n liệu đầu v&agrave;o của c&aacute;c nh&agrave; m&aacute;y n&agrave;y cũng tăng theo, k&eacute;o gi&aacute; xăng tại v&ograve;i bơm l&ecirc;n cao.

Thứ hai l&agrave; t&acirc;m thế của c&aacute;c &quot;&ocirc;ng tr&ugrave;m&quot; dầu kh&iacute;. Sau nhiều năm &quot;đốt tiền&quot; để mở rộng sản lượng, c&aacute;c doanh nghiệp dầu đ&aacute; phiến hiện nay đ&atilde; thay đổi chiến lược. Thay v&igrave; dốc to&agrave;n lực khoan th&ecirc;m giếng mới để hạ nhiệt thị trường, họ ưu ti&ecirc;n d&ugrave;ng d&ograve;ng tiền kỷ lục để trả nợ, mua lại cổ phiếu v&agrave; chi trả cổ tức cho cổ đ&ocirc;ng.

Nh&agrave; s&aacute;ng lập Scott Sheffield của Pioneer Natural Resources, đồng thời l&agrave; một trong những nh&acirc;n vật c&oacute; ảnh hưởng nhất trong ng&agrave;nh dầu đ&aacute; phiến Mỹ, từng nhiều lần nhấn mạnh rằng c&aacute;c doanh nghiệp sẽ kh&ocirc;ng vội v&agrave;ng mở rộng khoan mới nếu chưa chắc chắn gi&aacute; dầu duy tr&igrave; ở mức cao trong thời gian d&agrave;i. Theo &ocirc;ng, c&aacute;c đợt tăng gi&aacute; gần đ&acirc;y chủ yếu gi&uacute;p c&aacute;c c&ocirc;ng ty cải thiện bảng c&acirc;n đối kế to&aacute;n, giảm nợ v&agrave; trả cổ tức cho cổ đ&ocirc;ng, thay v&igrave; t&aacute;i đầu tư mạnh v&agrave;o sản lượng.

Theo ph&acirc;n t&iacute;ch của JPMorgan, tỷ lệ t&aacute;i đầu tư của c&aacute;c c&ocirc;ng ty dầu kh&iacute; Mỹ đ&atilde; giảm mạnh sau cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 2014. Nếu trước đ&acirc;y ng&agrave;nh n&agrave;y thường t&aacute;i đầu tư to&agrave;n bộ, thậm ch&iacute; vượt 100% d&ograve;ng tiền hoạt động để mở rộng sản lượng, th&igrave; trong những năm gần đ&acirc;y tỷ lệ n&agrave;y chỉ c&ograve;n khoảng 40&ndash;60%, phản &aacute;nh xu hướng siết chặt quản l&yacute; nguồn vốn ng&agrave;y c&agrave;ng r&otilde; rệt trong ng&agrave;nh dầu đ&aacute; phiến.

&quot;Những g&igrave; ch&uacute;ng t&ocirc;i l&agrave;m h&ocirc;m nay chẳng kh&aacute;c g&igrave; ng&agrave;y h&ocirc;m qua cả,&quot; &ocirc;ng Wes Perry, Chủ tịch của PBEX (một đơn vị khai th&aacute;c dầu đ&aacute; phiến tại lưu vực Permian) chia sẻ. &quot;Ch&uacute;ng t&ocirc;i kh&ocirc;ng triển khai th&ecirc;m bất kỳ t&iacute;nh to&aacute;n mới n&agrave;o để tăng sản lượng.&quot;

Trong những năm gần đ&acirc;y, c&aacute;c c&ocirc;ng ty khai th&aacute;c ni&ecirc;m yết dưới &aacute;p lực phải duy tr&igrave; lợi nhuận từ c&aacute;c nh&agrave; đầu tư đ&atilde; coi việc gi&aacute; dầu tăng vọt l&agrave; cơ hội để ho&agrave;n trả tiền mặt cho cổ đ&ocirc;ng v&agrave; thực hiện chốt lời th&ocirc;ng qua c&aacute;c hợp đồng tương lai. L&agrave;n s&oacute;ng hợp nhất (M&amp;A) đ&atilde; qu&eacute;t sạch c&aacute;c đơn vị khai th&aacute;c tư nh&acirc;n, vốn l&agrave; những b&ecirc;n thường nhanh ch&oacute;ng tăng sản lượng khi gi&aacute; l&ecirc;n cao.

Tờ Wall Street Journal (WSJ) cho hay sự s&aacute;p nhập n&agrave;y đ&atilde; l&agrave;m mỏng đi h&agrave;ng ngũ c&aacute;c nh&agrave; khai th&aacute;c tư nh&acirc;n, để lại phần lớn sản lượng dầu th&ocirc; của Mỹ trong tay c&aacute;c &quot;&ocirc;ng lớn&quot; ni&ecirc;m yết đầy kỷ luật v&agrave; chậm chạp. Những c&ocirc;ng ty n&agrave;y hiện vận h&agrave;nh 73% số gi&agrave;n khoan tại c&aacute;c khu vực năng suất nhất của lưu vực Permian.

Hệ quả l&agrave;, c&aacute;c c&ocirc;ng ty sẽ kh&oacute; c&oacute; khả năng bổ sung gi&agrave;n khoan mới v&agrave; duy tr&igrave; ổn định ở đ&oacute; trong nhiều th&aacute;ng.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260310/images/2026-03-10_145805.png" style="height:337px; width:603px" />

B&ecirc;n cạnh đ&oacute;, việc sản lượng dầu đ&aacute; phiến của Mỹ tăng l&agrave; th&agrave;nh quả từ năng lực kỹ thuật tr&ecirc;n thực địa, chứ kh&ocirc;ng phải từ nỗ lực chạy đua sản lượng. C&aacute;c c&ocirc;ng ty đ&aacute; phiến đ&atilde; trở n&ecirc;n tinh th&ocirc;ng trong việc khoan &iacute;t giếng hơn nhưng l&agrave; c&aacute;c giếng ngang d&agrave;i hơn rất nhiều, gi&uacute;p cắt giảm chi ph&iacute; m&agrave; vẫn thu được nhiều dầu hơn. Họ thường xuy&ecirc;n thực hiện nứt vỡ thủy lực (fracking) nhiều giếng c&ugrave;ng l&uacute;c v&agrave; l&agrave;m việc gần như suốt ng&agrave;y đ&ecirc;m để tiết kiệm chi ph&iacute;.

Bởi vậy ConocoPhillips, Occidental Petroleum v&agrave; EOG Resources cho biết họ chỉ l&ecirc;n kế hoạch tăng trưởng sản lượng ở mức khi&ecirc;m tốn trong năm nay. Diamondback Energy tuy&ecirc;n bố sẽ giữ nguy&ecirc;n sản lượng v&agrave; tối đa h&oacute;a d&ograve;ng tiền tự do.

&quot;Ch&uacute;ng t&ocirc;i kh&ocirc;ng muốn tăng giảm sản lượng một c&aacute;ch đột ngột,&quot; CEO Ryan Lance của ConocoPhillips n&oacute;i với tờ WSJ.

Chuẩn quốc tế v&agrave; b&agrave;i to&aacute;n lợi nhuận

D&ugrave; Mỹ sản xuất bao nhi&ecirc;u dầu đi chăng nữa, dầu mỏ vẫn l&agrave; một loại h&agrave;ng h&oacute;a giao dịch to&agrave;n cầu. Gi&aacute; của một gallon xăng ở Texas hay California vẫn bị chi phối bởi c&aacute;c chuẩn gi&aacute; quốc tế như Brent hay WTI.

Khi xung đột leo thang v&agrave; eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 21 triệu th&ugrave;ng dầu mỗi ng&agrave;y (tương đương 21% ti&ecirc;u thụ chất lỏng to&agrave;n cầu theo EIA), bị đe dọa đ&oacute;ng cửa th&igrave; điều n&agrave;y ngay lập tức ảnh hưởng đến gi&aacute; dầu. C&aacute;c nh&agrave; đầu tư v&agrave; đầu cơ tr&ecirc;n s&agrave;n giao dịch kh&ocirc;ng quan t&acirc;m đến việc Mỹ đang c&oacute; bao nhi&ecirc;u dầu trong l&ograve;ng đất, họ chỉ quan t&acirc;m đến việc liệu d&ograve;ng chảy năng lượng thế giới c&oacute; bị đứt g&atilde;y hay kh&ocirc;ng.

C&aacute;c nh&agrave; ph&acirc;n t&iacute;ch của Goldman Sachs cho rằng thị trường dầu mỏ to&agrave;n cầu hiện c&oacute; độ co gi&atilde;n nguồn cung rất thấp, v&igrave; vậy những c&uacute; sốc nguồn cung chỉ v&agrave;i triệu th&ugrave;ng mỗi ng&agrave;y cũng c&oacute; thể khiến gi&aacute; dầu tăng th&ecirc;m h&agrave;ng chục USD/th&ugrave;ng. Trong thực tế, dữ liệu thị trường nhi&ecirc;n liệu của AAA v&agrave; EIA cho thấy biến động của gi&aacute; dầu th&ocirc; thường truyền sang gi&aacute; xăng b&aacute;n lẻ tại Mỹ chỉ trong v&ograve;ng khoảng một đến hai tuần.

Đ&acirc;y l&agrave; minh chứng r&otilde; nhất cho thấy vị thế si&ecirc;u cường sản xuất kh&ocirc;ng đồng nghĩa với khả năng miễn nhiễm trước c&aacute;c c&uacute; sốc quốc tế.

Một yếu tố kh&aacute;c khiến dầu đ&aacute; phiến Mỹ kh&ocirc;ng thể &quot;xả van&quot; ngay lập tức l&agrave; chi ph&iacute; sản xuất. Theo dữ liệu từ EIA v&agrave; Rystad Energy, nhiều mỏ dầu truyền thống tại Trung Đ&ocirc;ng c&oacute; chi ph&iacute; sản xuất chỉ khoảng 20-30 USD/th&ugrave;ng. Trong khi đ&oacute;, điểm h&ograve;a vốn để khoan c&aacute;c giếng dầu đ&aacute; phiến mới tại Mỹ thường dao động khoảng 40&ndash;50 USD/th&ugrave;ng, t&ugrave;y khu vực như Permian, Eagle Ford hay Bakken.

CEO Kirk Edwards của Latigo Petroleum, đồng thời l&agrave; một chuy&ecirc;n gia kỳ cựu của ng&agrave;nh dầu đ&aacute; phiến tại Permian Basin, cho biết nhiều nh&agrave; sản xuất sẽ kh&ocirc;ng vội đưa th&ecirc;m gi&agrave;n khoan v&agrave;o hoạt động cho đến khi gi&aacute; dầu ổn định. Theo &ocirc;ng, sau nhiều chu kỳ b&ugrave;ng nổ rồi suy giảm, ng&agrave;nh dầu đ&aacute; phiến Mỹ hiện đang chuyển sang trạng th&aacute;i thận trọng hơn, ưu ti&ecirc;n quan s&aacute;t thị trường trước khi mở rộng khai th&aacute;c.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260310/images/2026-03-10_145818.png" style="height:333px; width:600px" />

Đồng quan điểm, tờ WSJ cho hay gi&aacute; một th&ugrave;ng dầu th&ocirc; tại Mỹ đ&atilde; chạm đỉnh tr&ecirc;n 120 USD v&agrave;o đầu năm 2022 nhưng cũng c&oacute; l&uacute;c chỉ c&ograve;n 55 USD v&agrave;o th&aacute;ng 12. C&aacute;c nh&agrave; vận h&agrave;nh đ&atilde; học được c&aacute;ch kiểm so&aacute;t những g&igrave; c&oacute; thể, tập trung v&agrave;o việc ho&agrave;n trả tiền mặt cho cổ đ&ocirc;ng th&ocirc;ng qua mua lại cổ phiếu v&agrave; cổ tức, đồng thời củng cố bảng c&acirc;n đối kế to&aacute;n của họ.

Ngo&agrave;i ra, đối t&aacute;c quản l&yacute; Bryan Sheffield của Formentera Partners cho rằng c&aacute;c c&ocirc;ng ty sẽ đối mặt với rủi ro l&agrave;m giảm hiệu quả vận h&agrave;nh nếu bổ sung c&aacute;c gi&agrave;n khoan ngo&agrave;i kế hoạch. &Ocirc;ng cho biết c&oacute; thể mất tới 6 tuần để k&yacute; hợp đồng cho một gi&agrave;n khoan mới.

D&ugrave; thường được coi l&agrave; loại h&igrave;nh khai th&aacute;c linh hoạt hơn so với c&aacute;c mỏ dầu truyền thống, việc đưa một giếng đ&aacute; phiến mới v&agrave;o sản xuất tr&ecirc;n thực tế vẫn cần nhiều bước chuẩn bị v&agrave; mất kh&aacute; nhiều thời gian.

Trước hết, doanh nghiệp phải k&yacute; hợp đồng thu&ecirc; gi&agrave;n khoan, chuẩn bị thiết bị, huy động đội ngũ kỹ thuật v&agrave; ho&agrave;n tất c&aacute;c thủ tục khai th&aacute;c. Qu&aacute; tr&igrave;nh n&agrave;y c&oacute; thể k&eacute;o d&agrave;i v&agrave;i tuần đến v&agrave;i th&aacute;ng, chưa kể thời gian khoan, ho&agrave;n thiện giếng v&agrave; thực hiện fracking trước khi dầu thực sự được bơm l&ecirc;n. Điều đ&oacute; khiến c&aacute;c c&ocirc;ng ty kh&oacute; phản ứng ngay lập tức với những biến động ngắn hạn của gi&aacute; dầu.

Khảo s&aacute;t &ldquo;Dallas Fed Energy Survey&rdquo; của Cục Dự trữ Li&ecirc;n bang Mỹ (FED) chi nh&aacute;nh Dallas cho thấy c&aacute;c nh&agrave; khai th&aacute;c dầu đ&aacute; phiến Mỹ đang đối mặt với t&igrave;nh trạng thiếu lao động v&agrave; chi ph&iacute; vật tư tăng mạnh. Chi ph&iacute; ho&agrave;n thiện giếng, bao gồm ống th&eacute;p v&agrave; c&aacute;t fracking, trong một số giai đoạn đ&atilde; tăng khoảng 20-30% so với trước đại dịch, khiến nhiều doanh nghiệp kh&oacute; phản ứng nhanh khi gi&aacute; dầu tăng.

Ch&iacute;nh v&igrave; thế, dầu đ&aacute; phiến Mỹ chỉ đ&oacute;ng vai tr&ograve; l&agrave; &quot;nguồn cung điều tiết&quot; (sản lượng sẽ tăng khi gi&aacute; cao v&agrave; giảm nhanh ch&oacute;ng khi gi&aacute; thấp) chứ kh&ocirc;ng phải l&agrave; một c&ocirc;ng cụ b&igrave;nh ổn gi&aacute; d&agrave;i hạn cho người ti&ecirc;u d&ugrave;ng nội địa.

*Nguồn: WSJ, Fortune

Băng Băng

<a href="https://markettimes.vn/san-xuat-ky-luc-13-7-trieu-thung-dau-moi-ngay-tai-sao-gia-xang-tai-my-van-tang-109593.html">Link gốc</a>

Nước Mỹ đã trở thành một trong những nhà xuất khẩu dầu lớn trên thế giới nhờ công nghệ khai thác dầu đá phiến, nhưng điều này không giúp bình ổn giá xăng nhanh chóng.
