Ở một số nơi, thậm ch&iacute; việc trao đổi h&agrave;ng h&oacute;a trực tiếp đ&atilde; được coi như một phương tiện thanh to&aacute;n. V&iacute; dụ, v&eacute; v&agrave;o cửa một trận đấu quyền anh ở New York c&oacute; gi&aacute; 50 xu v&agrave; kh&aacute;n giả c&oacute; thể thanh to&aacute;n bằng mũ, x&agrave; ph&ograve;ng, thuốc l&aacute; v&agrave; thậm ch&iacute; cả gi&agrave;y c&oacute; gi&aacute; trị tương đương.

Chiến tranh tiền tệ

Cuốn s&aacute;ch ph&acirc;n t&iacute;ch sức mạnh của tiền tệ c&oacute; thể can thiệp v&agrave;o c&aacute;c c&ocirc;ng việc chung của thế giới ra sao. Những trung t&acirc;m kinh tế như EU, Mỹ&hellip; đang đưa ra c&aacute;c ch&iacute;nh s&aacute;ch g&igrave; để xử l&yacute; khủng hoảng v&agrave; đảm bảo sự an to&agrave;n cho c&aacute;c nh&agrave; đầu tư. Mỗi tập đề cập đến một kh&iacute;a cạnh cho thấy c&aacute;i nh&igrave;n to&agrave;n cảnh của t&aacute;c giả về d&ograve;ng chảy t&agrave;i ch&iacute;nh hiện đại.

Nước Mỹ sống thế n&agrave;o trong 10 ng&agrave;y kh&ocirc;ng c&oacute; tiền tệ?

Ở một số nơi, thậm ch&iacute; việc trao đổi h&agrave;ng h&oacute;a trực tiếp đ&atilde; được coi như một phương tiện thanh to&aacute;n. V&iacute; dụ, v&eacute; v&agrave;o cửa một trận đấu quyền anh ở New York c&oacute; gi&aacute; 50 xu v&agrave; kh&aacute;n giả c&oacute; thể thanh to&aacute;n bằng mũ, x&agrave; ph&ograve;ng, thuốc l&aacute; v&agrave; thậm ch&iacute; cả gi&agrave;y c&oacute; gi&aacute; trị tương đương.

<img src="https://static.fireant.vn/Upload/20260316/images/image(10).png" style="height:370px; width:600px" />

Ảnh: Reuters.

Ba v&ograve;ng nới lỏng định lượng, Mỹ vẫn chưa tho&aacute;t ra khỏi cuộc đại suy tho&aacute;i

Ở một nước c&ocirc;ng nghiệp ph&aacute;t triển, một khi hệ thống tiền tệ bị mất đi th&igrave; cũng giống như một th&agrave;nh phố hiện đại đột ngột bị cắt mất nguồn cung nước m&aacute;y v&agrave; điện, hệ thống kinh tế liệu c&oacute; thể tiếp tục hoạt động?

C&acirc;u trả lời l&agrave;: C&oacute;!

Khả năng th&iacute;ch ứng của x&atilde; hội lo&agrave;i người thường nằm ngo&agrave;i sức tưởng tượng của ch&uacute;ng ta!

Khi hệ thống ng&acirc;n h&agrave;ng Mỹ đ&oacute;ng cửa, x&atilde; hội kh&ocirc;ng hề trải qua c&aacute;c cuộc bạo động quy m&ocirc; lớn như dự kiến. Ngược lại, trật tự x&atilde; hội vẫn rất c&oacute; nề nếp. Một mặt, trạng th&aacute;i ổn định n&agrave;y bắt nguồn từ niềm hy vọng m&agrave; Ch&iacute;nh s&aacute;ch Kinh tế Mới của Roosevelt mang lại; mặt kh&aacute;c, đ&oacute; l&agrave; khả năng th&iacute;ch ứng tự nhi&ecirc;n của con người.

C&aacute;c trung t&acirc;m mua sắm của Mỹ đ&atilde; ứng ph&oacute; một c&aacute;ch hết sức linh hoạt, tiếp tục cung cấp h&agrave;ng h&oacute;a cho người d&acirc;n theo h&igrave;nh thức cho nợ. C&aacute;c b&aacute;c sĩ, luật sư v&agrave; chủ cửa h&agrave;ng sửa chữa &ocirc;t&ocirc; chấp nhận giấy vay nợ c&aacute; nh&acirc;n l&agrave;m phương tiện thanh to&aacute;n.

C&aacute;c trường đại học vẫn giảng dạy như thường lệ, hệ thống căng-tin cũng cho sinh vi&ecirc;n ghi sổ, ăn nợ. Ph&ograve;ng b&aacute;n v&eacute; của c&aacute;c chương tr&igrave;nh Broadway cũng chấp nhận giấy vay nợ c&aacute; nh&acirc;n, nhưng bạn phải xuất tr&igrave;nh t&agrave;i khoản tiết kiệm ng&acirc;n h&agrave;ng để chứng minh rằng bạn c&oacute; đủ tiền để trả nợ trong tương lai.

H&agrave;ng trăm ch&iacute;nh quyền địa phương đ&atilde; ph&aacute;t h&agrave;nh loại phiếu trao đổi h&agrave;ng h&oacute;a lưu th&ocirc;ng địa phương - ngay từ giai đoạn diễn ra cuộc C&aacute;ch mạng Mỹ, c&aacute;c bang đ&atilde; c&oacute; kinh nghiệm ph&aacute;t h&agrave;nh &ldquo;phiếu thực d&acirc;n&rdquo; của ri&ecirc;ng m&igrave;nh.

Ở một số nơi, thậm ch&iacute; việc trao đổi h&agrave;ng h&oacute;a trực tiếp đ&atilde; được coi như một phương tiện thanh to&aacute;n. V&iacute; dụ, v&eacute; v&agrave;o cửa một trận đấu quyền anh ở New York c&oacute; gi&aacute; 50 xu v&agrave; kh&aacute;n giả c&oacute; thể thanh to&aacute;n bằng mũ, x&agrave; ph&ograve;ng, thuốc l&aacute; v&agrave; thậm ch&iacute; cả gi&agrave;y c&oacute; gi&aacute; trị tương đương.

C&acirc;n bằng giao dịch tiền tệ trong những ng&agrave;y đ&oacute;ng cửa ng&acirc;n h&agrave;ng l&agrave; một kỳ t&iacute;ch của nước Mỹ. Ảnh: The Daily Economy.

Tuy nhi&ecirc;n t&iacute;n dụng th&igrave; c&oacute; hạn, số tiền nhỏ th&igrave; tạm được, số tiền qu&aacute; lớn sẽ g&acirc;y rắc rối. Ngay cả khi kh&ocirc;ng c&oacute; tiền tệ, người Mỹ sẽ kh&ocirc;ng bao giờ tr&igrave; ho&atilde;n việc vui chơi, kết quả l&agrave; c&oacute; tới 5.000 kh&aacute;ch du lịch đ&atilde; bị mắc kẹt ở Florida do thấu chi vượt qu&aacute; hạn mức.

Sau khi Roosevelt l&ecirc;n nắm quyền, trọng t&acirc;m c&ocirc;ng việc của &ocirc;ng l&agrave; cứu v&atilde;n nền kinh tế, nhưng Ch&iacute;nh s&aacute;ch Kinh tế Mới của &ocirc;ng đ&atilde; &ldquo;k&ecirc; sai đơn thuốc&rdquo;. Năm 1933, khi Roosevelt nhậm chức, d&acirc;n số thất nghiệp l&agrave; 13 triệu người, đến cuối năm 1941, trước khi Mỹ bước v&agrave;o Thế Chiến II, số người thất nghiệp m&agrave; &ocirc;ng phải đối mặt vẫn l&agrave; hơn 10 triệu người.

Nếu kh&ocirc;ng phải do chiến tranh khiến 1/3 lực lượng lao động Mỹ buộc phải trực tiếp tham chiến hoặc được đưa v&agrave;o hệ thống phục vụ chiến tranh th&igrave; vấn đề thất nghiệp c&oacute; thể sẽ tiếp diễn cho đến giữa v&agrave; cuối những năm 1940.

Roosevelt nhận định rằng nguy&ecirc;n nh&acirc;n s&acirc;u xa của cuộc khủng hoảng l&agrave; do gi&aacute; cả lao dốc. &Ocirc;ng tin rằng vật gi&aacute; giảm s&uacute;t đ&atilde; dẫn đến mất lợi nhuận c&ocirc;ng nghiệp, g&aacute;nh nặng nợ nần gia tăng, khả năng sẵn s&agrave;ng đầu tư chậm chạp, sản xuất kh&ocirc;ng đủ v&agrave; tỷ lệ thất nghiệp tăng cao.

Đồng thời, gi&aacute; ti&ecirc;u thụ n&ocirc;ng sản li&ecirc;n tục giảm mạnh năm n&agrave;y qua năm kh&aacute;c khiến n&ocirc;ng d&acirc;n ch&igrave;m trong cảnh thua lỗ, giảm khả năng chi ti&ecirc;u của họ. Sau sự sụp đổ của gi&aacute; t&agrave;i sản, &ldquo;nguy&ecirc;n kh&iacute;&rdquo; của Phố Wall hao tổn khủng khiếp, hệ thống ng&acirc;n h&agrave;ng t&ecirc; liệt, khả năng t&agrave;i ch&iacute;nh suy yếu nghi&ecirc;m trọng, kh&oacute; c&oacute; được sự hỗ trợ t&agrave;i ch&iacute;nh để phục hồi kinh tế.

Do đ&oacute;, &yacute; tưởng cốt l&otilde;i của Roosevelt l&agrave; phục hồi gi&aacute; cả v&agrave; tho&aacute;t ra khỏi vũng lầy giảm ph&aacute;t bằng mọi gi&aacute;. Để đạt được điều n&agrave;y, s&aacute;ch lược ứng ph&oacute; của &ocirc;ng l&agrave; &ldquo;t&aacute;i lạm ph&aacute;t gi&aacute; cả&rdquo;. 80 năm sau đ&oacute;, ch&iacute;nh quyền Obama v&agrave; Bernanke về cơ bản cũng đi theo tư tưởng của Roosevelt, biện ph&aacute;p đối ph&oacute; với cơn s&oacute;ng thần t&agrave;i ch&iacute;nh l&agrave; &ldquo;t&aacute;i lạm ph&aacute;t t&agrave;i sản&rdquo;.

Đ&acirc;y cũng l&agrave; nguy&ecirc;n nh&acirc;n ch&iacute;nh khiến Mỹ vẫn chưa thể tho&aacute;t ra khỏi khủng hoảng. Sau khi đạt được sự thịnh vượng ngắn ngủi nhờ Ch&iacute;nh s&aacute;ch Kinh tế Mới, nước Mỹ dưới sự l&egrave;o l&aacute;i của Roosevelt đến năm thứ tư lại rơi v&agrave;o cuộc suy tho&aacute;i k&eacute;o d&agrave;i từ năm 1937 đến năm 1938.

[...]

Sai lầm của cả hai gần như giống hệt nhau, &ldquo;mắc bệnh tim m&agrave; lại uống thuốc đau đầu&rdquo;. Đồng đ&ocirc;la rơi v&agrave;o khủng hoảng nợ m&agrave; lại d&ugrave;ng th&acirc;m hụt ng&acirc;n s&aacute;ch để giải quyết, tức l&agrave; vay nợ nhiều hơn nữa để giải quyết cuộc khủng hoảng do c&aacute;c khoản nợ g&acirc;y ra, như vậy c&oacute; kh&aacute;c g&igrave; đổ th&ecirc;m dầu v&agrave;o lửa. Dẫu l&agrave; t&aacute;i lạm ph&aacute;t gi&aacute; cả hay l&agrave; t&aacute;i lạm ph&aacute;t t&agrave;i sản, tất cả đều để nhằm giảm bớt &aacute;p lực nợ bằng c&aacute;ch ph&aacute; gi&aacute; tiền tệ.

V&iacute; dụ điển h&igrave;nh nhất l&agrave; Si&ecirc;u lạm ph&aacute;t của Đức v&agrave;o năm 1923. Sự sụp đổ ho&agrave;n to&agrave;n của đồng mark đ&atilde; x&oacute;a sổ n&uacute;i nợ nội địa của Đức, nhưng thứ đồng thời cũng bị x&oacute;a sổ l&agrave; gi&aacute; trị của đồng tiền v&agrave; l&ograve;ng tin của người d&acirc;n đối với Ch&iacute;nh phủ. Cuối c&ugrave;ng, để trả m&oacute;n nợ niềm tin n&agrave;y, Cộng h&ograve;a Weimar của Đức đ&atilde; phải đ&aacute;nh đổi bằng sự sụp đổ của m&igrave;nh.

Mỹ ng&agrave;y nay lợi dụng địa vị l&agrave; đồng tiền dự trữ quốc tế của đồng đ&ocirc;la như một lợi thế để buộc c&aacute;c chủ nợ quốc tế v&agrave; những người nộp thuế trong nước phải chia sẻ những tổn thất v&agrave; sự trừng phạt m&agrave; lẽ ra Phố Wall phải tự m&igrave;nh g&aacute;nh chịu. Trong trường hợp chiến lược ph&aacute; gi&aacute; đồng đ&ocirc;la đi qu&aacute; xa, kết quả sẽ l&agrave; t&igrave;nh trạng Si&ecirc;u lạm ph&aacute;t diễn ra tr&ecirc;n to&agrave;n thế giới v&agrave; uy t&iacute;n của đồng đ&ocirc;la bị ph&aacute; hủy ho&agrave;n to&agrave;n.

Vật gi&aacute; sụt giảm l&agrave; kết quả chứ kh&ocirc;ng phải nguy&ecirc;n nh&acirc;n của việc t&iacute;n dụng ng&acirc;n h&agrave;ng bị thu hẹp; nguy&ecirc;n nh&acirc;n ch&iacute;nh của n&oacute; l&agrave; c&aacute;c khoản nợ khổng lồ. Cố gắng sử dụng sự phục hồi vật gi&aacute; như một ch&igrave;a kh&oacute;a để giải quyết khủng hoảng chỉ c&oacute; thể mở ra c&aacute;nh cửa cho tiền tệ gi&aacute; rẻ v&agrave; th&acirc;m hụt t&agrave;i ch&iacute;nh m&agrave; th&ocirc;i.

Tiền rẻ sẽ ph&aacute; hủy c&aacute;c khoản tiết kiệm v&agrave; sức mua thực tế của người d&acirc;n, trong khi t&agrave;i ch&iacute;nh th&acirc;m hụt sẽ l&agrave;m tăng &aacute;p lực nợ cuối c&ugrave;ng của người ti&ecirc;u d&ugrave;ng, điều n&agrave;y ho&agrave;n to&agrave;n tr&aacute;i ngược với kh&aacute;i niệm về sự phục hồi l&agrave;nh mạnh của nền kinh tế v&agrave; gia tăng việc l&agrave;m. Liệu rằng loại ch&iacute;nh s&aacute;ch kinh tế đảo đi&ecirc;n lẫn lộn, đi ngược logic n&agrave;y c&oacute; thể đạt được kết quả l&acirc;u d&agrave;i kh&ocirc;ng?

Song Hong Bing/B&aacute;ch Việt Books-NXB Lao Động

<a href="https://znews.vn/nuoc-my-song-the-nao-trong-10-ngay-khong-co-tien-te-post1634995.html">Link gốc</a>

Ở một số nơi, thậm chí việc trao đổi hàng hóa trực tiếp đã được coi như một phương tiện thanh toán. Ví dụ, vé vào cửa một trận đấu quyền anh ở New York có giá 50 xu và khán giả có thể thanh toán bằng mũ, xà phòng, thuốc lá và thậm chí cả giày có giá trị tương đương.
