Apple đ&atilde; trải qua nhiều &quot;cuộc đời&quot; trong suốt 50 năm vừa qua.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260310/images/apple1.png" style="height:362px; width:576px" />

C&aacute;c đế chế c&ocirc;ng nghệ thường trỗi dậy rồi suy t&agrave;n nhanh đến mức kh&oacute; ai c&oacute; thể tưởng tượng một c&ocirc;ng ty tồn tại tới nửa thế kỷ. Nhưng điều đ&oacute; l&agrave; sự thật: Năm 1976, hai ch&agrave;ng trai ngo&agrave;i 20 tuổi t&ecirc;n Steve Jobs v&agrave; Steve Wozniak đ&atilde; nhờ người cố vấn 41 tuổi của m&igrave;nh, Ron Wayne, ho&agrave;n tất c&aacute;c giấy tờ để th&agrave;nh lập Apple.

Giống như nhiều người bước v&agrave;o tuổi trung ni&ecirc;n, Apple c&oacute; một lịch sử phức tạp. Con đường từ một nh&oacute;m thanh ni&ecirc;n lắp r&aacute;p m&aacute;y t&iacute;nh trong gara ở Silicon Valley trở th&agrave;nh g&atilde; khổng lồ c&ocirc;ng nghệ to&agrave;n cầu ng&agrave;y nay ho&agrave;n to&agrave;n kh&ocirc;ng phải một đường thẳng.

Những th&agrave;nh c&ocirc;ng ban đầu trong việc định h&igrave;nh v&agrave; phổ biến m&aacute;y t&iacute;nh c&aacute; nh&acirc;n đ&atilde; nhanh ch&oacute;ng được nối tiếp bằng một giai đoạn &ldquo;tuổi teen nổi loạn&rdquo; đầy kh&oacute; khăn, su&yacute;t khiến c&ocirc;ng ty sụp đổ. Nhưng ch&iacute;nh cuộc khủng hoảng đ&oacute; lại mở ra cơ hội cho một cuộc t&aacute;i sinh huyền thoại, đưa Apple l&ecirc;n quỹ đạo trở th&agrave;nh một trong những c&ocirc;ng ty gi&aacute; trị v&agrave; sinh lời nhất thế kỷ, hiện được định gi&aacute; gần 4 ngh&igrave;n tỷ USD.

Cuốn s&aacute;ch &ldquo;Apple: The First 50 Years&rdquo; kể lại những c&acirc;u chuyện ph&iacute;a sau h&agrave;ng chục s&aacute;ng tạo c&ocirc;ng nghệ của Apple. T&aacute;c giả David Pogue đ&atilde; chứng kiến nhiều giai đoạn của Apple từ rất gần: &Ocirc;ng từng viết cho tạp ch&iacute; Macworld trước khi trở th&agrave;nh c&acirc;y b&uacute;t của The New York Times v&agrave; ph&oacute;ng vi&ecirc;n cho c&aacute;c chương tr&igrave;nh khoa học của PBS v&agrave; CBS.

Th&agrave;nh c&ocirc;ng của Apple th&igrave; đ&atilde; qu&aacute; nổi tiếng, nhưng Pogue cũng kh&ocirc;ng n&eacute; tr&aacute;nh những sản phẩm thất bại hay c&aacute;c trục trặc trong nội bộ c&ocirc;ng ty. Trong khi truyền th&ocirc;ng c&ocirc;ng nghệ thường tập trung v&agrave;o c&aacute;c sản phẩm mới v&agrave; những c&aacute; t&iacute;nh nổi bật, cuốn s&aacute;ch của &ocirc;ng thực chất l&agrave; một cuốn tiểu sử của ch&iacute;nh Apple, một trong những &ldquo;nh&acirc;n vật&rdquo; độc đ&aacute;o nhất trong lịch sử kinh doanh Mỹ.

Trong những ng&agrave;y đầu, Silicon Valley vẫn c&ograve;n đầy vườn c&acirc;y ăn tr&aacute;i v&agrave; Apple vẫn c&ograve;n rất xa h&igrave;nh ảnh tập đo&agrave;n được thiết kế chỉn chu như ng&agrave;y nay. Wozniak v&agrave; Jobs l&agrave; một cặp đ&ocirc;i ho&agrave;n hảo. Wozniak thực hiện h&agrave;ng loạt kỳ t&iacute;ch kỹ thuật khi thiết kế c&aacute;c linh kiện của những chiếc m&aacute;y t&iacute;nh Apple đầu ti&ecirc;n. Trong khi đ&oacute;, Jobs tận dụng bản năng marketing thi&ecirc;n bẩm để b&aacute;n những chiếc m&aacute;y t&iacute;nh đ&atilde; lắp r&aacute;p sẵn trong vỏ nhựa th&acirc;n thiện, khiến ch&uacute;ng hấp dẫn hơn nhiều đối với người ti&ecirc;u d&ugrave;ng kh&ocirc;ng c&oacute; &yacute; định tự lắp m&aacute;y.

Những chiếc Apple đầu ti&ecirc;n hoạt động giống mọi m&aacute;y t&iacute;nh thời đ&oacute;: Người d&ugrave;ng phải g&otilde; lệnh qua b&agrave;n ph&iacute;m. Nhưng khi Apple II bắt đầu th&agrave;nh c&ocirc;ng, Jobs v&agrave; c&aacute;c đồng nghiệp (đặc biệt l&agrave; Jef Raskin) bị truyền cảm hứng từ c&aacute;c ph&aacute;t minh tại ph&ograve;ng th&iacute; nghiệm như Xerox PARC. Tại đ&acirc;y, c&aacute;c nh&agrave; nghi&ecirc;n cứu đang ph&aacute;t triển m&aacute;y t&iacute;nh c&oacute; giao diện ho&agrave;n to&agrave;n kh&aacute;c: Người d&ugrave;ng điều khiển con trỏ bằng chuột, nhấp v&agrave;o c&aacute;c biểu tượng v&agrave; chọn lệnh từ menu.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260310/images/apple.png" style="height:395px; width:600px" />

Nhiều người tin rằng Macintosh được Jobs tạo ra một c&aacute;ch thi&ecirc;n t&agrave;i trong khoảnh khắc b&ugrave;ng nổ s&aacute;ng tạo. Nhưng như Pogue m&ocirc; tả, thực tế lộn xộn hơn nhiều. Trước đ&oacute; Apple đ&atilde; c&oacute; m&aacute;y Lisa với giao diện cửa sổ, nhưng gi&aacute; qu&aacute; cao khiến sản phẩm n&agrave;y thất bại.

Nh&oacute;m Macintosh ban đầu muốn tạo ra một chiếc m&aacute;y đơn giản v&agrave; rẻ hơn, nhưng Jobs đ&atilde; gi&agrave;nh quyền kiểm so&aacute;t dự &aacute;n v&agrave; đẩy Raskin ra ngo&agrave;i. Jobs biến Mac th&agrave;nh một phi&ecirc;n bản nhỏ gọn của Lisa v&agrave; đ&oacute; l&agrave; thiết kế xuất hiện trong quảng c&aacute;o nổi tiếng do Ridley Scott đạo diễn tại Super Bowl 1984, thay đổi ho&agrave;n to&agrave;n c&aacute;ch con người nghĩ về m&aacute;y t&iacute;nh.

Cuốn s&aacute;ch cũng kể chi tiết về giai đoạn kh&oacute; khăn của Apple trong thập ni&ecirc;n 1980 v&agrave; 1990. Jobs bị sa thải năm 1985 bởi ch&iacute;nh CEO m&agrave; &ocirc;ng tuyển về. Sau đ&oacute; &ocirc;ng lập c&ocirc;ng ty NeXT, mua Pixar, v&agrave; chỉ quay lại Apple khi c&ocirc;ng ty gần cạn tiền.

Ng&agrave;y nay Apple kh&ocirc;ng th&iacute;ch nhắc nhiều đến giai đoạn đ&oacute;, nhưng ai cho rằng đ&oacute; l&agrave; &ldquo;v&ugrave;ng đất chết&rdquo; sẽ ngạc nhi&ecirc;n khi thấy nhiều th&agrave;nh c&ocirc;ng như PowerBook, định h&igrave;nh thiết kế laptop hiện đại hay Newton MessagePad, chiếc m&aacute;y t&iacute;nh cầm tay từng bị chế giễu nhưng nay được xem như tiền th&acirc;n của iPhone.

Một vấn đề lớn l&agrave; th&agrave;nh c&ocirc;ng ban đầu của Mac đ&atilde; che giấu nhiều vấn đề kỹ thuật nghi&ecirc;m trọng, đặc biệt l&agrave; việc Apple kh&ocirc;ng thể ph&aacute;t triển một hệ điều h&agrave;nh đa nhiệm hiện đại để thay thế hệ điều h&agrave;nh Mac cũ. Cuối c&ugrave;ng c&ocirc;ng ty phải mua lại NeXT để c&oacute; được c&ocirc;ng nghệ n&agrave;y.

Trong thập ni&ecirc;n 80&ndash;90, cộng đồng người d&ugrave;ng Mac kh&aacute; nhỏ, chủ yếu ở c&aacute;c trường đại học v&agrave; bộ phận thiết kế. Chỉ khi Jobs trở lại năm 1997, Apple mới x&acirc;y dựng chiến lược hướng tới đại ch&uacute;ng. C&ocirc;ng ty nhanh ch&oacute;ng tung ra iMac với thiết kế tr&ograve;n v&agrave; trong suốt, sản phẩm th&agrave;nh c&ocirc;ng gi&uacute;p Apple c&oacute; d&ograve;ng tiền để sống s&oacute;t.

Nếu sự trở lại của Jobs kh&ocirc;ng phải bước ngoặt lớn nhất của Apple, th&igrave; c&oacute; lẽ danh hiệu đ&oacute; thuộc về iPod năm 2001. M&aacute;y nghe nhạc bỏ t&uacute;i n&agrave;y xuất ph&aacute;t từ một cuộc gặp t&igrave;nh cờ với nh&agrave; sản xuất ổ cứng mini. Một l&atilde;nh đạo Apple nhớ lại: &ldquo;Họ n&oacute;i: &lsquo;Ch&uacute;ng t&ocirc;i c&oacute; thứ n&agrave;y nhưng kh&ocirc;ng biết d&ugrave;ng v&agrave;o đ&acirc;u&rsquo;&rdquo;.

Nhưng Apple nhận ra rằng &ldquo;một ổ cứng nhỏ bằng chiếc b&aacute;nh Oreo&rdquo; sẽ ho&agrave;n hảo cho m&aacute;y nghe nhạc di động v&agrave; họ nhanh ch&oacute;ng gi&agrave;nh quyền sử dụng độc quyền.

iPod gi&uacute;p Apple bước ra khỏi thị trường truyền thống, trở th&agrave;nh hit to&agrave;n cầu v&agrave; k&eacute;o kh&aacute;ch h&agrave;ng tới c&aacute;c Apple Store mới mở. Quan trọng hơn, n&oacute; khiến Jobs nghĩ tới một tương lai nơi Apple kh&ocirc;ng chỉ sản xuất m&aacute;y t&iacute;nh c&aacute; nh&acirc;n m&agrave; c&ograve;n c&aacute;c thiết bị cầm tay.

Sau iPod l&agrave; h&agrave;ng loạt phi&ecirc;n bản như iPod mini, nano v&agrave; shuffle. Nhưng vinh quang c&oacute; lẽ nằm ở năm 2007, khi Apple giới thiệu iPhone, chiếc smartphone thay đổi ng&agrave;nh c&ocirc;ng nghệ v&agrave; vẫn l&agrave; trụ cột của Apple.

iPhone l&agrave; sự kết hợp của nhiều dự &aacute;n kh&aacute;c nhau tại Apple, bao gồm giao diện cảm ứng ban đầu được thiết kế cho một thiết bị giống iPad. Jobs quyết định loại bỏ b&agrave;n ph&iacute;m vật l&yacute;, vốn rất phổ biến nhờ BlackBerry một quyết định đầy rủi ro. C&aacute;c kỹ sư đ&atilde; nhiều lần thất bại trong việc tạo ra b&agrave;n ph&iacute;m cảm ứng tốt. Cuối c&ugrave;ng họ đ&atilde; l&agrave;m được.

Sau khi iPhone v&agrave; App Store ra đời, hoạt động kinh doanh của Apple b&ugrave;ng nổ, với c&aacute;c phi&ecirc;n bản mới h&agrave;ng năm gi&uacute;p tăng thị phần v&agrave; lợi nhuận.

Khi Pogue tiến gần đến hiện tại, những lời kể thẳng thắn của những người tham gia tạo ra sản phẩm dần &iacute;t đi. Apple trong thời kỳ Jobs thứ hai k&iacute;n tiếng hơn nhiều v&agrave; nhiều nh&acirc;n vật ch&iacute;nh vẫn đang l&agrave;m việc trong ng&agrave;nh. Thời kỳ của Tim Cook kh&oacute; nh&igrave;n nhận dưới g&oacute;c độ lịch sử, d&ugrave; chắc chắn c&oacute; nhiều c&acirc;u chuyện về Apple Watch, Vision Pro v&agrave; c&aacute;c chip tự thiết kế của Apple sẽ được tiết lộ sau n&agrave;y.

Kỷ nguy&ecirc;n Cook c&oacute; lẽ sẽ được nhớ đến bởi sự tối ưu hiệu quả v&agrave; việc tập trung mạnh v&agrave;o dịch vụ thu&ecirc; bao, gi&uacute;p lợi nhuận tăng mạnh nhưng c&oacute; thể &iacute;t c&acirc;u chuyện &ldquo;ly kỳ&rdquo; hơn.

Viết tiểu sử cho một tập đo&agrave;n đ&atilde; trải qua nhiều &ldquo;cuộc đời&rdquo; trong 50 năm l&agrave; nhiệm vụ khổng lồ, v&agrave; văn phong nhẹ nh&agrave;ng của Pogue rất ph&ugrave; hợp với văn h&oacute;a nhiệt huyết lu&ocirc;n bao quanh c&aacute;c sản phẩm Apple.

C&oacute; lẽ v&agrave;o một dịp kỷ niệm xa hơn trong tương lai, sẽ c&oacute; cuốn s&aacute;ch kể lại 15 năm ph&aacute;t triển sản phẩm gần đ&acirc;y của Apple một c&aacute;ch đầy đủ hơn.

Chẳng ai biết được Apple sẽ c&ograve;n sống th&ecirc;m bao nhi&ecirc;u &ldquo;cuộc đời&rdquo; nữa v&agrave; tung ra bao nhi&ecirc;u sản phẩm đ&igrave;nh đ&aacute;m trong thời gian tới?

Theo: WSJ

Phương Linh

<a href="https://markettimes.vn/nua-the-ky-ruc-ro-cua-apple-tu-tuoi-teen-noi-loan-suyt-pha-san-toi-de-che-cong-nghe-4-000-ty-usd-109597.html">Link gốc</a>

Apple đã trải qua nhiều "cuộc đời" trong suốt 50 năm vừa qua.
