&nbsp;Trong nhiều năm, ca cao ở T&acirc;y Nguy&ecirc;n tồn tại như một loại c&acirc;y &ldquo;đi k&egrave;m&rdquo;, kh&ocirc;ng phải c&acirc;y chủ lực, cũng chưa từng được xếp v&agrave;o nh&oacute;m ng&agrave;nh h&agrave;ng chiến lược; m&agrave; chỉ l&agrave; loại c&acirc;y được trồng xen.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260127/images/110336-ca-cao-tu-cay-phu-den-nganh-hang-chien-luoc.jpg" style="height:453px; width:604px" />

Tại v&ugrave;ng T&acirc;y Nguy&ecirc;n hiện c&oacute; 7 giống ca cao ch&iacute;nh đang được canh t&aacute;c. Ảnh: Kha Phạm - TTXVN

Ca cao ở Việt Nam đến nay vẫn tồn tại ở vị tr&iacute; kh&aacute; khi&ecirc;m tốn. Kh&ocirc;ng phải c&acirc;y trồng chủ lực, kh&ocirc;ng chiếm diện t&iacute;ch lớn, c&agrave;ng kh&ocirc;ng phải ng&agrave;nh h&agrave;ng được nhắc đến đầu ti&ecirc;n mỗi khi b&agrave;n về chiến lược n&ocirc;ng nghiệp nhưng v&agrave;o thời điểm n&ocirc;ng nghiệp v&ugrave;ng T&acirc;y Nguy&ecirc;n c&oacute; sự chuyển dịch về tổ chức sản xuất, hướng về gia tăng gi&aacute; trị, giảm ph&aacute;t thải trở th&agrave;nh &aacute;p lực, c&acirc;y ca cao lại nổi l&ecirc;n như một lựa chọn chiến lược.

B&agrave;i 1: T&aacute;i cấu tr&uacute;c n&ocirc;ng nghiệp xanh T&acirc;y Nguy&ecirc;n

Trung t&acirc;m Khuyến n&ocirc;ng quốc gia nhận định sơ bộ, tổng diện t&iacute;ch trồng ca cao của Việt Nam khoảng 3.500 ha, tổng sản lượng nguy&ecirc;n liệu đạt khoảng gần 5.000 tấn/năm; trong đ&oacute;, v&ugrave;ng T&acirc;y Nguy&ecirc;n c&oacute; điều kiện tự nhi&ecirc;n thuận lợi để ph&aacute;t triển c&acirc;y ca cao (chiếm khoảng 48% diện t&iacute;ch) đang c&oacute; điều kiện để khẳng định lại v&iacute; tr&iacute; của m&igrave;nh trong h&agrave;nh tr&igrave;nh t&aacute;i cấu tr&uacute;c nền n&ocirc;ng nghiệp xanh, tuần ho&agrave;n.

Lựa chọn của n&ocirc;ng nghiệp xanh

Trong nhiều năm, ca cao ở T&acirc;y Nguy&ecirc;n tồn tại như một loại c&acirc;y &ldquo;đi k&egrave;m&rdquo;, kh&ocirc;ng phải c&acirc;y chủ lực, cũng chưa từng được xếp v&agrave;o nh&oacute;m ng&agrave;nh h&agrave;ng chiến lược; m&agrave; chỉ l&agrave; loại c&acirc;y được trồng xen trong vườn c&agrave; ph&ecirc;, vườn ti&ecirc;u, vườn c&acirc;y ăn tr&aacute;i. Nhưng trong bối cảnh n&ocirc;ng nghiệp v&ugrave;ng T&acirc;y Nguy&ecirc;n đang thực hiện chuyển đổi m&ocirc; h&igrave;nh tăng trưởng về sản phẩm gi&aacute; trị cao, y&ecirc;u cầu giảm ph&aacute;t thải, ca cao đang dần được nh&igrave;n nhận bằng một vị thế kh&aacute;c, kh&ocirc;ng phải c&acirc;y thay thế, m&agrave; l&agrave; c&acirc;y điều chỉnh cấu tr&uacute;c sinh th&aacute;i v&agrave; gi&aacute; trị của n&ocirc;ng nghiệp v&ugrave;ng.

Gần đ&acirc;y, cả c&aacute;c cơ quan quản l&yacute; v&agrave; c&aacute;c nh&agrave; khoa học đều đ&aacute;nh gi&aacute; ca cao l&agrave; một trong số rất &iacute;t c&acirc;y trồng ph&ugrave; hợp với điều kiện sinh th&aacute;i T&acirc;y Nguy&ecirc;n theo cả hai ti&ecirc;u ch&iacute;, sinh học v&agrave; thị trường. C&oacute; được đ&aacute;nh gi&aacute; n&agrave;y v&igrave; thực tế rất nhiều hộ n&ocirc;ng d&acirc;n, hợp t&aacute;c x&atilde; đ&atilde; ph&aacute;t triển c&acirc;y ca cao theo hướng bền vững.

Thạc sỹ Nguyễn Thị Thanh Mai, Viện Khoa học Kỹ thuật N&ocirc;ng L&acirc;m nghiệp T&acirc;y Nguy&ecirc;n (WASI), đ&aacute;nh gi&aacute; từ c&aacute;c nghi&ecirc;n cứu khoa học: &ldquo;Ca cao c&oacute; lợi thế đặc biệt khi vừa th&iacute;ch nghi tốt với đất bazan, vừa c&oacute; khả năng tham gia v&agrave;o ph&acirc;n kh&uacute;c chocolate chất lượng cao tr&ecirc;n thị trường thế giới. Ca cao c&oacute; bi&ecirc;n độ th&iacute;ch nghi rộng, c&oacute; thể trồng xen dưới t&aacute;n c&acirc;y che b&oacute;ng, ph&ugrave; hợp với m&ocirc; h&igrave;nh n&ocirc;ng &ndash; l&acirc;m kết hợp. Quan trọng hơn, chất lượng hạt ca cao Việt Nam, nhất l&agrave; ở T&acirc;y Nguy&ecirc;n, ho&agrave;n to&agrave;n c&oacute; thể đi v&agrave;o ph&acirc;n kh&uacute;c c&oacute; gi&aacute; trị cao nhất của ng&agrave;nh h&agrave;ng chocolate&rdquo;.

Nhận định n&agrave;y chạm đ&uacute;ng bản chất của c&acirc;u chuyện ca cao, kh&ocirc;ng phải l&agrave; c&acirc;y trồng đại tr&agrave; để chạy theo sản lượng, m&agrave; l&agrave; c&acirc;y trồng hướng đến gi&aacute; trị, chất lượng v&agrave; t&iacute;nh bền vững.

Ca cao như một giải ph&aacute;p sinh th&aacute;i trong cấu tr&uacute;c n&ocirc;ng nghiệp truyền thống, T&acirc;y Nguy&ecirc;n từng ph&aacute;t triển theo m&ocirc; h&igrave;nh &ldquo;đơn trục&rdquo; gần như cố định: c&agrave; ph&ecirc; &ndash; hồ ti&ecirc;u &ndash; cao su. M&ocirc; h&igrave;nh n&agrave;y gi&uacute;p tăng nhanh sản lượng ng&agrave;nh h&agrave;ng c&oacute; gi&aacute; trị xuất khẩu, nhưng cũng k&eacute;o theo hệ quả sau thời gian d&agrave;i, đất suy tho&aacute;i, nguồn nước cạn kiệt, rủi ro cả về m&ocirc;i trường v&agrave; thị trường.

Ở tỉnh L&acirc;m Đồng v&agrave; Gia Lai, ca cao cũng đang đi theo logic tương tự, kh&ocirc;ng ph&aacute;t triển như c&acirc;y trồng đại tr&agrave;, nhưng dần được nh&igrave;n nhận như một mảnh gh&eacute;p sinh th&aacute;i trong t&aacute;i cơ cấu n&ocirc;ng nghiệp địa phương. Tại&nbsp;L&acirc;m Đồng, ca cao được trồng xen trong c&aacute;c v&ugrave;ng chuyển đổi c&acirc;y trồng, gắn với m&ocirc; h&igrave;nh n&ocirc;ng nghiệp hữu cơ v&agrave; n&ocirc;ng nghiệp c&ocirc;ng nghệ cao. Tỉnh định hướng ca cao như một c&acirc;y trồng bổ trợ, g&oacute;p phần đa dạng h&oacute;a sinh kế v&agrave; cải thiện hệ sinh th&aacute;i đất trong bối cảnh nhiều v&ugrave;ng sản xuất đang chịu &aacute;p lực suy tho&aacute;i.

Ở Gia Lai, ca cao xuất hiện rải r&aacute;c trong c&aacute;c m&ocirc; h&igrave;nh trồng xen c&agrave; ph&ecirc;, hồ ti&ecirc;u v&agrave; c&acirc;y ăn tr&aacute;i, chủ yếu ở những v&ugrave;ng c&oacute; điều kiện canh t&aacute;c ph&ugrave; hợp v&agrave; quỹ đất chuyển đổi. C&aacute;c cơ quan chuy&ecirc;n m&ocirc;n của tỉnh đ&aacute;nh gi&aacute; ca cao c&oacute; lợi thế ở khả năng th&iacute;ch nghi, &iacute;t cạnh tranh trực tiếp với c&acirc;y trồng chủ lực, đồng thời mở ra hướng ph&aacute;t triển c&aacute;c sản phẩm n&ocirc;ng nghiệp gi&aacute; trị cao gắn với chế biến. Trong bối cảnh n&ocirc;ng nghiệp Gia Lai đang t&igrave;m kiếm những c&acirc;y trồng vừa bền vững sinh th&aacute;i vừa c&oacute; tiềm năng thị trường, ca cao được xem l&agrave; một lựa chọn chiến lược hướng tới chất lượng v&agrave; gi&aacute; trị gia tăng.

T&aacute;i định vị c&acirc;y ca cao

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260127/images/110344-ca-cao-tu-cay-phu-den-nganh-hang-chien-luoc.jpg" style="height:450px; width:600px" />

N&ocirc;ng d&acirc;n tham khảo m&ocirc; h&igrave;nh trồng ca cao tại Đăk Lắk. Ảnh: Kha Phạm - TTXVN

Ph&oacute; Gi&aacute;m đốc Sở N&ocirc;ng nghiệp v&agrave; M&ocirc;i trường tỉnh Đắk Lắk Đặng Thị Thủy th&ocirc;ng tin: C&acirc;y ca cao tại Đắk Lắk đang từng bước khẳng định vai tr&ograve; của m&igrave;nh trong h&agrave;nh tr&igrave;nh t&aacute;i cơ cấu n&ocirc;ng nghiệp. Đ&acirc;y l&agrave; loại c&acirc;y trồng c&oacute; chu kỳ ph&aacute;t triển d&agrave;i ng&agrave;y, kỹ thuật trồng, chăm s&oacute;c v&agrave; y&ecirc;u cầu về điều kiện thổ nhưỡng kh&ocirc;ng qu&aacute; phức tạp, vốn đầu tư vừa phải v&agrave; đặc biệt ph&ugrave; hợp với điều kiện kh&iacute; hậu, thổ nhưỡng, sản phẩm ca cao đ&aacute;p ứng được thị trường đa dạng của tỉnh.

L&agrave; địa phương c&oacute; diện t&iacute;ch c&acirc;y ca cao nhiều nhất cả nước v&agrave; được đ&aacute;nh gi&aacute; l&agrave; nơi c&oacute; điều kiện l&yacute; tưởng để c&acirc;y ca cao ph&aacute;t triển đặc biệt l&agrave; đối với những v&ugrave;ng c&oacute; đất x&aacute;m bạc m&agrave;u chưa x&aacute;c định được c&acirc;y trồng ph&ugrave; hợp.

Theo Trung t&acirc;m Khuyến n&ocirc;ng tỉnh Đắk Lắk, tỉnh n&agrave;y hiện c&oacute; khoảng 1.998 ha trồng ca cao (c&oacute; số liệu đ&aacute;nh gi&aacute; diện t&iacute;ch n&agrave;y l&agrave; 1.140ha), năng suất hạt kh&ocirc; b&igrave;nh qu&acirc;n đạt hơn 15,38 tạ/ha, sản lượng năm 2025 ước t&iacute;nh đạt 1.650 tấn. Đ&aacute;nh gi&aacute; chung từ c&aacute;c nh&agrave; khoa học, ca cao Đắk Lắk c&oacute; chất lượng tốt nhất cả nước bởi tỉnh c&oacute; điều kiện đất đai, kh&iacute; hậu thổ nhưỡng ph&ugrave; hợp cho ca cao sinh trưởng, ph&aacute;t triển tốt.

Ngo&agrave;i ra, theo t&agrave;i liệu thống k&ecirc; cho thấy, c&acirc;y ca cao rất ph&ugrave; hợp với điều kiện trồng dưới t&aacute;n c&acirc;y kh&aacute;c, c&aacute;c phụ phẩm từ c&acirc;y ca cao cũng được x&aacute;c định l&agrave; nguồn nguy&ecirc;n liệu quan trọng trong sản xuất trồng trọt theo m&ocirc; h&igrave;nh kinh tế tuần ho&agrave;n. Điều kiện n&agrave;y ch&iacute;nh l&agrave; yếu tố then chốt gi&uacute;p c&acirc;y ca cao c&oacute; vị tr&iacute; vững chắc trong xu hướng ph&aacute;t triển n&ocirc;ng nghiệp gắn với tăng trưởng xanh v&agrave; chống biến đổi kh&iacute; hậu.

C&aacute;c hợp t&aacute;c x&atilde;, doanh nghiệp thường &aacute;p dụng đầy đủ quy tr&igrave;nh chế biến ca cao từ l&ecirc;n men cho đến th&agrave;nh phẩm. Thị trường ca cao Đắk Lắk kh&ocirc;ng chỉ cung cấp sản phẩm hạt th&ocirc;, m&agrave; c&ograve;n cung cấp nhiều th&agrave;nh phẩm v&agrave;o hệ thống từ chợ truyền thống đến hệ thống si&ecirc;u thị, cửa h&agrave;ng thực phẩm sạch, bếp ăn tập thể, đơn h&agrave;ng từ c&aacute;c tỉnh l&acirc;n cận v&agrave; hướng đến xuất khẩu. Ngo&agrave;i ra, quả ca cao cũng được xem l&agrave; một loại tr&aacute;i c&acirc;y c&oacute; m&ugrave;i vị hấp dẫn, c&oacute; gi&aacute; trị dinh dưỡng cao, trở th&agrave;nh sản phẩm mang đậm n&eacute;t văn h&oacute;a v&agrave; bản địa, thu h&uacute;t nhiều kh&aacute;ch du lịch trong, ngo&agrave;i tỉnh v&agrave; du kh&aacute;ch quốc tế t&igrave;m đến tham quan, thưởng thức v&agrave; trải nghiệm.

D&ugrave; l&agrave; một trong những loại c&acirc;y c&ocirc;ng nghiệp c&oacute; gi&aacute; trị kinh tế cao, tuy nhi&ecirc;n c&acirc;y ca cao vẫn chưa c&oacute; chỗ đứng vững chắc trong cơ cấu n&ocirc;ng nghiệp của khu vực T&acirc;y Nguy&ecirc;n. Ngược lại, c&ograve;n phải chịu sự cạnh tranh khốc liệt với rất nhiều loại c&acirc;y trồng l&acirc;u năm kh&aacute;c như c&agrave; ph&ecirc;, ti&ecirc;u, cao su v&agrave; với cả c&aacute;c loại c&acirc;y ăn quả như bơ, sầu ri&ecirc;ng&hellip;

Ri&ecirc;ng tỉnh Đắk Lắk đang x&acirc;y dựng &quot;Đề &aacute;n ph&aacute;t triển ng&agrave;nh h&agrave;ng ca cao&quot; nhằm x&acirc;y dựng ng&agrave;nh h&agrave;ng ca cao ph&aacute;t triển theo chuỗi gi&aacute; trị, đảm bảo bền vững đ&aacute;p ứng nhu cầu ti&ecirc;u d&ugrave;ng ca cao ng&agrave;y c&agrave;ng tăng ở thị trường xuất khẩu v&agrave; nội địa.

Kha Nam

<a href="https://bnews.vn/nang-tam-gia-tri-ca-cao-viet-nam-bai-1-tai-cau-truc-nong-nghiep-xanh-tay-nguyen/406377.html">Link gốc</a>

 Trong nhiều năm, ca cao ở Tây Nguyên tồn tại như một loại cây “đi kèm”, không phải cây chủ lực, cũng chưa từng được xếp vào nhóm ngành hàng chiến lược; mà chỉ là loại cây được trồng xen.