Cơ sở lưu trữ chất thải hạt nh&acirc;n ngầm s&acirc;u đầu ti&ecirc;n tr&ecirc;n thế giới chuẩn bị được kh&aacute;nh th&agrave;nh.

Kho chứa ngầm vĩnh viễn đầu ti&ecirc;n tr&ecirc;n thế giới d&agrave;nh cho nhi&ecirc;n liệu hạt nh&acirc;n đ&atilde; qua sử dụng sắp đi v&agrave;o hoạt động tại Phần Lan. Cột mốc n&agrave;y đ&aacute;nh dấu một bước tiến lớn trong việc giải quyết một trong những vấn đề kh&oacute; khăn nhất của năng lượng hạt nh&acirc;n.

Chất thải hạt nh&acirc;n từ l&acirc;u đ&atilde; l&agrave; một th&aacute;ch thức đối với ng&agrave;nh năng lượng. Mặc d&ugrave; điện hạt nh&acirc;n tạo ra lượng kh&iacute; thải carbon thấp, nhưng nhi&ecirc;n liệu đ&atilde; qua sử dụng vẫn c&ograve;n ph&oacute;ng xạ nguy hiểm trong h&agrave;ng thi&ecirc;n ni&ecirc;n kỷ, đ&ograve;i hỏi phải c&aacute;ch ly khỏi con người v&agrave; m&ocirc;i trường.

Theo Associated Press, c&ocirc;ng tr&igrave;nh được x&acirc;y dựng s&acirc;u b&ecirc;n trong lớp đ&aacute; gốc c&oacute; ni&ecirc;n đại 1,9 tỷ năm. Đ&acirc;y l&agrave; kho chứa chất thải hạt nh&acirc;n Onkalo, được thiết kế để lưu trữ chất thải c&oacute; độ ph&oacute;ng xạ cao trong tối đa 100.000 năm v&agrave; dự kiến sẽ nhận được sự ph&ecirc; duyệt cuối c&ugrave;ng trong v&ograve;ng v&agrave;i th&aacute;ng tới.

Khi đi v&agrave;o hoạt động, đ&acirc;y sẽ trở th&agrave;nh cơ sở đầu ti&ecirc;n thuộc loại n&agrave;y vượt ra khỏi phạm vi lưu trữ tạm thời v&agrave; cung cấp giải ph&aacute;p xử l&yacute; chất thải d&agrave;i hạn.

Tại Onkalo, giải ph&aacute;p nằm s&acirc;u h&agrave;ng trăm m&eacute;t dưới l&ograve;ng đất. Chất thải sẽ được ni&ecirc;m phong trong c&aacute;c th&ugrave;ng chứa bằng đồng v&agrave; ch&ocirc;n trong c&aacute;c đường hầm được kho&eacute;t v&agrave;o nền đ&aacute; vững chắc, nơi nhiều lớp bảo vệ được thiết kế để ngăn ngừa r&ograve; rỉ.

C&ocirc;ng tr&igrave;nh n&agrave;y đang được ph&aacute;t triển bởi Posiva, ước t&iacute;nh c&oacute; thể chứa tới 6.500 tấn nhi&ecirc;n liệu hạt nh&acirc;n đ&atilde; qua sử dụng. Sau khi được lấp đầy, c&aacute;c đường hầm sẽ được ni&ecirc;m phong vĩnh viễn, giữ cho chất thải bị c&ocirc; lập trong h&agrave;ng chục ngh&igrave;n năm.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260414/images/rawimage-160946.jpg" style="height:400px; width:600px" />

Nh&agrave; địa chất Tuomas Pere đi bộ xuống một đường hầm chứa chất thải b&ecirc;n trong khu lưu trữ chất thải hạt nh&acirc;n Posiva Onkalo.

Được ch&ocirc;n cất an to&agrave;n trong h&agrave;ng thi&ecirc;n ni&ecirc;n kỷ

Kho chứa chất thải hạt nh&acirc;n nằm s&acirc;u hơn 400 m&eacute;t dưới l&ograve;ng đất, trong c&aacute;c tầng đ&aacute; cổ được lựa chọn v&igrave; độ ổn định của ch&uacute;ng. C&aacute;c kỹ sư đ&atilde; chọn địa điểm n&agrave;y v&igrave; hoạt động địa chấn thấp v&agrave; khả năng giữ bức xạ trong thời gian cực kỳ d&agrave;i.

&quot;Điều quan trọng l&agrave; hầm chứa c&oacute; thể t&aacute;ch biệt với m&ocirc;i trường v&agrave; con người tr&ecirc;n bề mặt,&quot; nh&agrave; địa chất Tuomas Pere n&oacute;i khi giải th&iacute;ch l&yacute; do tại sao địa điểm hẻo l&aacute;nh n&agrave;y được chọn. &ldquo;Ch&uacute;ng ta c&oacute; thể xử l&yacute; chất thải một c&aacute;ch an to&agrave;n hơn so với việc lưu trữ ch&uacute;ng trong c&aacute;c cơ sở đặt tr&ecirc;n mặt đất.&rdquo;

Quy tr&igrave;nh bao gồm ni&ecirc;m phong nhi&ecirc;n liệu hạt nh&acirc;n đ&atilde; qua sử dụng b&ecirc;n trong c&aacute;c th&ugrave;ng chứa bằng đồng chống ăn m&ograve;n, sau đ&oacute; ch&uacute;ng được đặt trong c&aacute;c đường hầm dưới l&ograve;ng đất.

Căn hầm được nhồi đầy đất s&eacute;t bentonit, một loại vật liệu nở ra khi ướt, tạo ra một lớp chắn bổ sung chống lại sự di chuyển của nước v&agrave; sự ph&aacute;t t&aacute;n ph&oacute;ng xạ.

Mặc d&ugrave; c&oacute; thiết kế ti&ecirc;n tiến, phương ph&aacute;p n&agrave;y vẫn c&ograve;n nhiều lo ngại. C&aacute;c chuy&ecirc;n gia cho rằng vẫn c&ograve;n những điều chưa chắc chắn về c&aacute;ch c&aacute;c vật liệu sẽ hoạt động trong khoảng thời gian cực kỳ d&agrave;i.

Vẫn c&ograve;n những nghi ngại

&ldquo;Quan điểm của t&ocirc;i về việc xử l&yacute; chất thải hạt nh&acirc;n l&agrave; kh&ocirc;ng c&oacute; lựa chọn n&agrave;o tốt cả, nhưng điều quan trọng l&agrave; phải t&igrave;m ra lựa chọn &iacute;t g&acirc;y hại nhất&rdquo;, Edwin Lyman thuộc Li&ecirc;n minh c&aacute;c nh&agrave; khoa học quan t&acirc;m (Union of Concerned Scientists) chia sẻ với truyền th&ocirc;ng.

&Ocirc;ng n&oacute;i th&ecirc;m rằng ch&ocirc;n lấp chất thải ph&oacute;ng xạ trong l&ograve;ng đất c&oacute; lẽ l&agrave; &quot;lựa chọn &iacute;t tệ nhất trong số nhiều lựa chọn tồi tệ kh&aacute;c.&quot;

Một mối lo ngại l&agrave; độ bền l&acirc;u d&agrave;i của c&aacute;c b&igrave;nh chứa bằng đồng, ch&uacute;ng c&oacute; thể bị ăn m&ograve;n theo thời gian. Mặc d&ugrave; c&aacute;c kỹ sư dự đo&aacute;n điều n&agrave;y sẽ mất h&agrave;ng ngh&igrave;n năm, nhưng thời gian ch&iacute;nh x&aacute;c vẫn chưa được x&aacute;c định.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260414/images/photo_2026-04-13_16-12-08-161221.jpg" style="height:400px; width:600px" />

Địa điểm được chọn gần ba trong số năm l&ograve; phản ứng hạt nh&acirc;n của Phần Lan, c&oacute; nền đ&aacute; phiến s&eacute;t-gneiss, vốn nổi tiếng về độ ổn định cao v&agrave; nguy cơ động đất thấp.

&ldquo;T&ocirc;i hy vọng đ&oacute; l&agrave; một qu&aacute; tr&igrave;nh diễn ra chậm đến mức hầu hết c&aacute;c chất ph&oacute;ng xạ sẽ ph&acirc;n r&atilde; hết v&agrave;o thời điểm đ&oacute;. Nhưng một lần nữa, vẫn c&ograve;n những điều kh&ocirc;ng chắc chắn,&rdquo; Lyman n&oacute;i.

Tuy nhi&ecirc;n, việc ch&ocirc;n lấp chất thải dưới l&ograve;ng đất vẫn được xem l&agrave; an to&agrave;n hơn so với việc để ch&uacute;ng tr&ecirc;n mặt đất, nơi ch&uacute;ng c&oacute; thể tiếp x&uacute;c với c&aacute;c rủi ro về m&ocirc;i trường hoặc c&aacute;c mối đe dọa kh&aacute;c.

Ngo&agrave;i kh&iacute;a cạnh kỹ thuật, dự &aacute;n n&agrave;y c&ograve;n đặt ra một th&aacute;ch thức độc đ&aacute;o: l&agrave;m thế n&agrave;o để cảnh b&aacute;o c&aacute;c thế hệ tương lai về mối nguy hiểm tiềm ẩn b&ecirc;n dưới.

C&aacute;c nh&agrave; nghi&ecirc;n cứu đang t&igrave;m hiểu c&aacute;c phương ph&aacute;p giao tiếp d&agrave;i hạn, bao gồm c&aacute;c dấu hiệu v&agrave; biểu tượng bền vững c&oacute; thể được hiểu sau h&agrave;ng ngh&igrave;n năm nữa.

Tr&ecirc;n to&agrave;n cầu, phần lớn chất thải hạt nh&acirc;n vẫn được lưu trữ trong c&aacute;c cơ sở tạm thời. Việc dự &aacute;n Onkalo sắp ho&agrave;n th&agrave;nh b&aacute;o hiệu một sự chuyển dịch sang c&aacute;c giải ph&aacute;p l&acirc;u d&agrave;i, khi c&aacute;c quốc gia t&igrave;m kiếm những c&aacute;ch thức an to&agrave;n hơn để quản l&yacute; vật liệu ph&oacute;ng xạ trong d&agrave;i hạn.

Thuỳ Anh

<a href="https://phunumoi.net.vn/mot-quoc-gia-niem-phong-cac-thung-chua-o-lop-da-19-ty-nam-tuoi-hy-vong-chung-se-o-do-hang-thien-nien-ky-d345096.html">Link gốc</a>

Cơ sở lưu trữ chất thải hạt nhân ngầm sâu đầu tiên trên thế giới chuẩn bị được khánh thành.
