Hợp t&aacute;c c&ocirc;ng tư kh&ocirc;ng chỉ gi&uacute;p TP.HCM giải quyết nhu cầu ph&aacute;t triển hạ tầng cấp b&aacute;ch, m&agrave; qua đ&oacute; c&ograve;n gi&uacute;p n&acirc;ng cao năng lực cho c&aacute;c doanh nghiệp trong nước.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260131/images/edit-anh-man-hinh-2026-01-31-luc-162145-1769851370578647634268%20(1).png" style="height:325px; width:600px" />

&Ocirc;ng Lavan Thiru, Gi&aacute;m đốc điều h&agrave;nh Cơ quan Hạ tầng ch&acirc;u &Aacute; (Infrastructure Asia, Singapore) - Ảnh: Albert Chua/The Edge Singapore

Chia sẻ với Tuổi Trẻ Online về b&agrave;i học ph&aacute;t triển metro của Singapore, &ocirc;ng Lavan Thiru - Gi&aacute;m đốc điều h&agrave;nh Cơ quan Hạ tầng ch&acirc;u &Aacute; (Infrastructure Asia, Singapore) - cho rằng Việt Nam v&agrave; TP.HCM kh&ocirc;ng thể chỉ dựa v&agrave;o ng&acirc;n s&aacute;ch m&agrave; cần huy động, quản trị v&agrave; ph&aacute;t huy hiệu quả nguồn lực quốc tế v&agrave; tư nh&acirc;n, trong đ&oacute; c&oacute; c&aacute;c doanh nghiệp nội địa.

&ldquo;Khu vực tư nh&acirc;n kh&ocirc;ng chỉ mang lại vốn, m&agrave; c&ograve;n đem theo chuy&ecirc;n m&ocirc;n kỹ thuật, kỷ luật vận h&agrave;nh v&agrave; năng lực quản l&yacute; to&agrave;n v&ograve;ng đời dự &aacute;n, những yếu tố đặc biệt quan trọng đối với c&aacute;c dự &aacute;n hạ tầng phức tạp, c&oacute; mức đầu tư lớn&rdquo;, &ocirc;ng Thiru n&ecirc;u.

Kỳ vọng hợp t&aacute;c c&ocirc;ng - tư l&agrave;m metro nhanh, tốt, rẻ

* Kinh nghiệm từ Singapore cho thấy hợp t&aacute;c metro c&ocirc;ng - tư c&oacute; thể cải thiện chất lượng sống của người d&acirc;n như thế n&agrave;o, thưa &ocirc;ng?

- Tham vọng tăng trưởng cao của Việt Nam gắn với qu&aacute; tr&igrave;nh c&ocirc;ng nghiệp h&oacute;a v&agrave; đ&ocirc; thị h&oacute;a nhanh, k&eacute;o theo nhu cầu ph&aacute;t triển hạ tầng ng&agrave;y c&agrave;ng lớn, t&aacute;c động trực tiếp đến đời sống người d&acirc;n.

Với nhu cầu hạ tầng ở quy m&ocirc; v&agrave; tốc độ như vậy, cần một lượng vốn đầu tư rất lớn m&agrave; nguồn lực c&ocirc;ng kh&oacute; c&oacute; thể tự m&igrave;nh duy tr&igrave; trong d&agrave;i hạn, v&agrave; hợp t&aacute;c c&ocirc;ng - tư (PPP) l&agrave; một cơ chế thực tiễn để hiện thực h&oacute;a sự phối hợp n&agrave;y.

Như đối với metro, đ&acirc;y l&agrave; một trong những hệ thống giao th&ocirc;ng đặc trưng cốt l&otilde;i của đ&ocirc; thị hiện đại, đồng thời l&agrave; h&igrave;nh thức vận tải khối lượng lớn hiệu quả nhất trong m&ocirc;i trường đ&ocirc; thị c&oacute; mật độ cao.

Tại Singapore, Quy hoạch Đất đai v&agrave; Giao th&ocirc;ng Singapore 2040 cho thấy một tương lai v&agrave;o những năm 2030, cứ 10 hộ gia đ&igrave;nh th&igrave; c&oacute; 8 hộ c&oacute; thể đi bộ đến một ga metro trong v&ograve;ng 10 ph&uacute;t.

Khoảng c&aacute;ch n&agrave;y gi&uacute;p r&uacute;t ngắn thời gian di chuyển, cải thiện khả năng tiếp cận việc l&agrave;m, trường học v&agrave; c&aacute;c dịch vụ thiết yếu, đồng thời giảm ph&aacute;t thải carbon v&agrave; khuyến kh&iacute;ch lối sống năng động, l&agrave;nh mạnh hơn.

Với một đ&ocirc; thị đang tăng trưởng nhanh như TP.HCM, một mạng lưới đường sắt đ&ocirc; thị mở rộng v&agrave; được t&iacute;ch hợp tốt ho&agrave;n to&agrave;n c&oacute; thể mang lại những lợi &iacute;ch tương tự, cải thiện việc đi lại, tăng cường kết nối kh&ocirc;ng gian đ&ocirc; thị v&agrave; gia tăng chất lượng sống tổng thể của người d&acirc;n.

Khi mục ti&ecirc;u c&ocirc;ng v&agrave; năng lực của khu vực tư nh&acirc;n được t&iacute;ch hợp chặt chẽ, người d&acirc;n kh&ocirc;ng chỉ được hưởng lợi từ việc tiến độ triển khai nhanh hơn hay khả năng kiểm so&aacute;t chi ph&iacute; tốt hơn, m&agrave; c&ograve;n c&oacute; thể kỳ vọng v&agrave;o những c&ocirc;ng tr&igrave;nh c&oacute; khả năng chống chịu cao hơn, bền vững hơn v&agrave; ph&ugrave; hợp hơn với quỹ đạo ph&aacute;t triển d&agrave;i hạn của đ&ocirc; thị.

Theo t&ocirc;i, đối với TP.HCM, sự t&iacute;ch hợp n&agrave;y l&agrave; ch&igrave;a kh&oacute;a để x&acirc;y dựng một hệ thống giao th&ocirc;ng đ&ocirc; thị đủ sức đ&aacute;p ứng nhu cầu ng&agrave;y c&agrave;ng tăng, đồng thời n&acirc;ng cao chất lượng sống hằng ng&agrave;y cho người d&acirc;n.

<img src="https://static.fireant.vn/Upload/20260131/images/image(52).png" style="height:446px; width:603px" />

Người d&acirc;n di chuyển bằng tuyến metro số 1 tại TP.HCM - Ảnh: CH&Acirc;U TUẤN

Để doanh nghiệp Việt lớn l&ecirc;n qua PPP

* B&agrave;i học từ m&ocirc; h&igrave;nh MRT của Singapore m&agrave; TP.HCM c&oacute; thể &aacute;p dụng để thu h&uacute;t đầu tư tư nh&acirc;n v&agrave; vốn nước ngo&agrave;i l&agrave; g&igrave;?

- Với c&aacute;c đ&ocirc; thị như TP.HCM, điểm ch&iacute;nh yếu kh&ocirc;ng nằm ở việc sao ch&eacute;p một m&ocirc; h&igrave;nh cụ thể, m&agrave; ở c&aacute;ch x&acirc;y dựng khu&ocirc;n khổ r&otilde; r&agrave;ng, tiệm cận chuẩn mực to&agrave;n cầu v&agrave; duy tr&igrave; sự ổn định - những yếu tố then chốt để thu h&uacute;t đầu tư tư nh&acirc;n v&agrave; vốn nước ngo&agrave;i v&agrave;o c&aacute;c dự &aacute;n metro.

Niềm tin của nh&agrave; đầu tư phụ thuộc lớn v&agrave;o tầm nh&igrave;n ch&iacute;nh s&aacute;ch d&agrave;i hạn, thể hiện qua quy tr&igrave;nh minh bạch, c&oacute; thể dự đo&aacute;n được trong suốt v&ograve;ng đời dự &aacute;n.

Đấu thầu cạnh tranh, ti&ecirc;u ch&iacute; đ&aacute;nh gi&aacute; r&otilde; r&agrave;ng v&agrave; thực thi hợp đồng nhất qu&aacute;n l&agrave; điều kiện quan trọng để c&aacute;c nh&agrave; đầu tư trong v&agrave; ngo&agrave;i nước sẵn s&agrave;ng cam kết l&acirc;u d&agrave;i.

Rủi ro cũng cần được ph&acirc;n bổ cho đ&uacute;ng b&ecirc;n c&oacute; khả năng quản l&yacute; tốt nhất. Rủi ro về nguồn cầu h&agrave;nh kh&aacute;ch v&agrave; doanh thu v&eacute; thường ph&ugrave; hợp hơn với vai tr&ograve; của Nh&agrave; nước, trong khi khu vực tư nh&acirc;n tập trung v&agrave;o x&acirc;y dựng, c&ocirc;ng nghệ v&agrave; hiệu quả vận h&agrave;nh.

V&agrave; khi mạng lưới metro TP.HCM mở rộng, đ&acirc;y l&agrave; cơ hội để củng cố năng lực nội địa th&ocirc;ng qua việc x&acirc;y dựng c&aacute;c bộ chuẩn ri&ecirc;ng, tham chiếu th&ocirc;ng lệ quốc tế nhưng được hiệu chỉnh ph&ugrave; hợp với điều kiện địa phương.

Th&ocirc;ng qua đấu thầu cạnh tranh, Singapore đ&atilde; hợp t&aacute;c với nhiều nh&agrave; cung cấp quốc tế v&agrave; lựa chọn c&aacute;c c&ocirc;ng nghệ tốt nhất, gi&uacute;p hệ thống MRT t&iacute;ch hợp đa dạng giải ph&aacute;p m&agrave; kh&ocirc;ng bị phụ thuộc v&agrave;o một nh&agrave; cung cấp hay một m&ocirc; h&igrave;nh duy nhất.

Đ&acirc;y l&agrave; một kinh nghiệm c&oacute; thể gi&uacute;p TP.HCM duy tr&igrave; khả năng th&iacute;ch ứng khi mạng lưới giao th&ocirc;ng tiếp tục ph&aacute;t triển.

Song song đ&oacute;, x&acirc;y dựng năng lực trong nước vẫn l&agrave; yếu tố then chốt. Thời gian qua, InfraAsia đ&atilde; hỗ trợ Việt Nam tăng cường năng lực khu vực c&ocirc;ng trong ph&aacute;t triển đường sắt đ&ocirc; thị, với sự tham gia của c&aacute;c chuy&ecirc;n gia metro quốc tế v&agrave; c&aacute;c doanh nghiệp c&oacute; trụ sở tại Singapore, mang lại những kinh nghiệm thực tiễn trong quy hoạch, triển khai v&agrave; vận h&agrave;nh.

* Từ g&oacute;c độ doanh nghiệp, để sẵn s&agrave;ng nhận th&ecirc;m tr&aacute;ch nhiệm v&agrave; đẩy nhanh tiến độ dự &aacute;n, Ch&iacute;nh phủ được kỳ vọng sẽ hỗ trợ v&agrave; cam kết như thế n&agrave;o?

- Việc doanh nghiệp sẵn s&agrave;ng nhận th&ecirc;m tr&aacute;ch nhiệm v&agrave; đẩy nhanh tiến độ dự &aacute;n phụ thuộc lớn v&agrave;o mức độ r&otilde; r&agrave;ng, nhất qu&aacute;n v&agrave; tinh thần c&ugrave;ng chịu tr&aacute;ch nhiệm từ ph&iacute;a khu vực c&ocirc;ng. Khi những điều kiện n&agrave;y được bảo đảm, doanh nghiệp c&oacute; cơ sở để tham gia s&acirc;u hơn v&agrave; cam kết d&agrave;i hạn với c&aacute;c dự &aacute;n hạ tầng.

Trước hết, một khung ph&aacute;p l&yacute; r&otilde; r&agrave;ng, ổn định v&agrave; h&agrave;i h&ograve;a l&agrave; yếu tố then chốt để tạo dựng niềm tin, giảm thiểu bất định v&agrave; gi&uacute;p dự &aacute;n được triển khai hiệu quả.

Tại Việt Nam, việc ban h&agrave;nh cơ chế Hợp đồng mua b&aacute;n điện trực tiếp (DPPA) năm 2024 g&oacute;p phần giảm rủi ro đầu ra v&agrave; tạo mặt bằng gi&aacute; d&agrave;i hạn cho doanh nghiệp.

B&ecirc;n cạnh đ&oacute;, Luật Đường sắt sửa đổi, dự kiến c&oacute; hiệu lực từ năm 2026, cũng tạo h&agrave;nh lang ph&aacute;p l&yacute; r&otilde; r&agrave;ng hơn cho sự tham gia của khu vực tư nh&acirc;n v&agrave; nh&agrave; đầu tư nước ngo&agrave;i v&agrave;o c&aacute;c dự &aacute;n đường sắt đ&ocirc; thị, th&ocirc;ng qua c&aacute;c m&ocirc; h&igrave;nh PPP v&agrave; đầu tư trực tiếp, c&ugrave;ng c&aacute;c cơ chế khuyến kh&iacute;ch xuy&ecirc;n suốt v&ograve;ng đời dự &aacute;n.

Thứ hai, sự tham gia sớm v&agrave; li&ecirc;n tục của khu vực tư nh&acirc;n trong qu&aacute; tr&igrave;nh chuẩn bị dự &aacute;n l&agrave; rất quan trọng. Đối thoại c&oacute; cấu tr&uacute;c giữa khu vực c&ocirc;ng v&agrave; tư gi&uacute;p c&aacute;c b&ecirc;n thống nhất mục ti&ecirc;u, nhận diện sớm c&aacute;c điểm nghẽn tiềm ẩn v&agrave; n&acirc;ng cao niềm tin của nh&agrave; đầu tư ngay từ giai đoạn đầu.

Thứ ba, ch&iacute;nh phủ c&oacute; thể th&uacute;c đẩy việc x&acirc;y dựng c&aacute;c ti&ecirc;u chuẩn r&otilde; r&agrave;ng v&agrave; c&oacute; khả năng tương th&iacute;ch, chẳng hạn như điều chỉnh c&aacute;c định nghĩa v&agrave; ph&acirc;n loại trong nước để tiệm cận c&aacute;c khung khu vực như ASEAN Taxonomy hay Singapore - Asia Taxonomy.

Việc &aacute;p dụng c&aacute;c chuẩn mực bền vững một c&aacute;ch nhất qu&aacute;n gi&uacute;p tạo sự đồng thuận trong to&agrave;n bộ hệ sinh th&aacute;i hạ tầng, qua đ&oacute; thu h&uacute;t hiệu quả hơn d&ograve;ng vốn tư nh&acirc;n v&agrave; hỗ trợ doanh nghiệp, tổ chức t&agrave;i ch&iacute;nh quản l&yacute; rủi ro kh&iacute; hậu cũng như theo đuổi c&aacute;c mục ti&ecirc;u ph&aacute;t triển bền vững.

T&oacute;m lại, ch&iacute;nh phủ v&agrave; khu vực tư nh&acirc;n kh&oacute; c&oacute; thể giải quyết c&aacute;c th&aacute;ch thức lớn hay duy tr&igrave; tăng trưởng d&agrave;i hạn nếu h&agrave;nh động ri&ecirc;ng lẻ.

Theo Sở X&acirc;y dựng TP.HCM, sau s&aacute;p nhập, mạng lưới đường sắt đ&ocirc; thị TP.HCM c&oacute; 27 tuyến với tổng chiều d&agrave;i khoảng 1.012km. Trong đ&oacute;, TP.HCM (cũ) gồm 12 tuyến metro d&agrave;i 582km, B&igrave;nh Dương (cũ) c&oacute; 12 tuyến d&agrave;i 305km v&agrave; B&agrave; Rịa - Vũng T&agrave;u (cũ) c&oacute; ba tuyến d&agrave;i 125km.

Ng&agrave;y 15-1, TP.HCM khởi c&ocirc;ng dự &aacute;n metro số 2 Bến Th&agrave;nh - Tham Lương, đ&acirc;y l&agrave; dự &aacute;n đầu ti&ecirc;n doanh nghiệp Việt l&agrave;m tổng thầu EPC. Tuyến n&agrave;y c&oacute; chiều d&agrave;i 11,3km, điểm đầu từ ga trung t&acirc;m Bến Th&agrave;nh, tuyến đi dọc theo đường C&aacute;ch Mạng Th&aacute;ng T&aacute;m, đường Trường Chinh, điểm cuối dự &aacute;n trong giai đoạn n&agrave;y l&agrave; ga T&acirc;n B&igrave;nh.

Nghi Vũ

<a href="https://tuoitre.vn/hop-tac-cong-tu-de-lam-metro-tp-hcm-co-the-thay-kinh-nghiem-gi-tu-singapore-20260131163203854.htm">Link gốc</a>

Hợp tác công tư không chỉ giúp TP.HCM giải quyết nhu cầu phát triển hạ tầng cấp bách, mà qua đó còn giúp nâng cao năng lực cho các doanh nghiệp trong nước.
