Việt Nam đang hướng tới mục ti&ecirc;u tăng trưởng hai con số, đ&ograve;i hỏi những động lực mạnh để mở đường cho c&aacute;c ng&agrave;nh nền tảng. Trong bối cảnh năng lượng, hạ tầng v&agrave; c&ocirc;ng nghệ xuất hiện &#39;điểm nghẽn&#39;, doanh nghiệp nh&agrave; nước (DNNN) nổi l&ecirc;n như lực k&eacute;o chiến lược gi&uacute;p giữ nhịp, giảm rủi ro v&agrave; tạo nền tảng cho khu vực tư nh&acirc;n v&agrave; FDI mở rộng đầu tư.

Nh&igrave;n đ&uacute;ng vai tr&ograve; của DNNN trong chiến lược tăng trưởng cao

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục ti&ecirc;u duy tr&igrave; tốc độ tăng trưởng cao trong khu vực, việc định vị lại vai tr&ograve; của DNNN trở n&ecirc;n then chốt. Thực tiễn cho thấy, tăng trưởng hai con số kh&ocirc;ng thể chỉ tr&ocirc;ng v&agrave;o khu vực tư nh&acirc;n hay vốn FDI, m&agrave; cần đến những chủ thể c&oacute; khả năng dẫn dắt, mở đường v&agrave; chịu tr&aacute;ch nhiệm triển khai c&aacute;c dự &aacute;n hạ tầng lớn, c&oacute; độ rủi ro cao v&agrave; thời gian ho&agrave;n vốn d&agrave;i - những lĩnh vực m&agrave; cơ chế thị trường thuần t&uacute;y kh&oacute; hấp dẫn nh&agrave; đầu tư. Đ&acirc;y ch&iacute;nh l&agrave; khoảng trống m&agrave; DNNN cần đảm nhiệm trong giai đoạn ph&aacute;t triển mới.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260120/images/doanh-nghiep-nha-nuoc-la-gi-1711185521177181712165820260119143826.jpg" style="height:450px; width:600px">

DNNN đ&oacute;ng vai tr&ograve; chiến lược, giảm rủi ro thị trường v&agrave; bảo đảm c&aacute;c dự &aacute;n nền tảng được thực thi đ&uacute;ng tiến độ (Ảnh minh họa)

Kh&aacute;c với giai đoạn trước, y&ecirc;u cầu của nền kinh tế hiện nay kh&ocirc;ng dừng ở vai tr&ograve; &ldquo;lấp chỗ trống thị trường&rdquo;, m&agrave; đ&ograve;i hỏi DNNN tham gia t&iacute;ch cực hơn v&agrave;o nhiệm vụ tạo dư địa tăng trưởng d&agrave;i hạn th&ocirc;ng qua đầu tư hạ tầng, năng lượng, chuyển đổi số, đổi mới c&ocirc;ng nghệ v&agrave; c&aacute;c chuỗi gi&aacute; trị chiến lược. Những lĩnh vực n&agrave;y kh&ocirc;ng chỉ tạo gi&aacute; trị trực tiếp m&agrave; c&ograve;n lan tỏa sang khu vực tư nh&acirc;n, th&uacute;c đẩy năng lực sản xuất, k&eacute;o theo đầu tư mới v&agrave; h&igrave;nh th&agrave;nh c&aacute;c ng&agrave;nh c&ocirc;ng nghiệp phụ trợ. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy c&aacute;c nền kinh tế duy tr&igrave; tăng trưởng cao v&agrave; bền vững đều c&oacute; sự phối hợp h&agrave;i h&ograve;a giữa tư nh&acirc;n - FDI - DNNN, trong đ&oacute; khu vực Nh&agrave; nước đ&oacute;ng vai tr&ograve; chiến lược, giảm rủi ro thị trường v&agrave; bảo đảm c&aacute;c dự &aacute;n nền tảng được thực thi đ&uacute;ng tiến độ.

Tại Việt Nam, c&aacute;c tập đo&agrave;n kinh tế nh&agrave; nước lớn như Tập đo&agrave;n C&ocirc;ng nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), Tập đo&agrave;n Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đo&agrave;n C&ocirc;ng nghiệp Than - Kho&aacute;ng sản Việt Nam (TKV), Tập đo&agrave;n C&ocirc;ng nghiệp - Viễn th&ocirc;ng Qu&acirc;n đội (Viettel), Tổng c&ocirc;ng ty Cảng h&agrave;ng kh&ocirc;ng Việt Nam (<a class='symbol'>ACV</a>) hay Tập đo&agrave;n Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex)... đang hoạt động trong c&aacute;c ng&agrave;nh c&oacute; t&iacute;nh hệ thống, nơi quyết s&aacute;ch đầu tư c&oacute; t&aacute;c động lan tỏa trực tiếp đến cấu tr&uacute;c tăng trưởng. Nếu khu vực n&agrave;y kh&ocirc;ng giữ được năng lực dẫn dắt, nền kinh tế c&oacute; thể rơi v&agrave;o trạng th&aacute;i &ldquo;thiếu ch&acirc;n trụ&rdquo;: tư nh&acirc;n kh&ocirc;ng đủ động lực để mở rộng v&agrave;o những lĩnh vực đ&ograve;i hỏi vốn lớn v&agrave; rủi ro cao, c&ograve;n FDI c&oacute; xu hướng lựa chọn dự &aacute;n ngắn hạn, chu kỳ lợi nhuận nhanh. B&agrave;i to&aacute;n tăng trưởng khi đ&oacute; sẽ dựa nhiều v&agrave;o ti&ecirc;u d&ugrave;ng v&agrave; bất động sản - vốn kh&ocirc;ng tạo thặng dư năng suất d&agrave;i hạn.

V&igrave; vậy, việc nh&igrave;n đ&uacute;ng vai tr&ograve; của DNNN kh&ocirc;ng phải l&agrave; mở rộng bao cấp hay tăng tỷ trọng sở hữu nh&agrave; nước, m&agrave; l&agrave; thiết kế lại nhiệm vụ, cơ chế v&agrave; kỳ vọng để khu vực n&agrave;y thực sự trở th&agrave;nh &ldquo;đầu k&eacute;o&rdquo; trong chiến lược tăng trưởng hai con số. Muốn vậy, DNNN phải được trao kh&ocirc;ng gian thị trường lớn hơn, c&oacute; cơ chế huy động vốn linh hoạt hơn, được khuyến kh&iacute;ch đổi mới c&ocirc;ng nghệ, đầu tư v&agrave;o c&aacute;c ng&agrave;nh chiến lược v&agrave; chịu tr&aacute;ch nhiệm về hiệu quả. Khi vai tr&ograve; được định vị lại v&agrave; cơ chế vận h&agrave;nh ph&ugrave; hợp, DNNN sẽ trở th&agrave;nh nh&acirc;n tố dẫn dắt tăng năng suất, k&iacute;ch hoạt đầu tư tư nh&acirc;n v&agrave; củng cố nền tảng cạnh tranh của nền kinh tế.

DNNN - Nh&agrave; đầu tư dẫn dắt trong c&aacute;c lĩnh vực nền m&oacute;ng

Trong chiến lược tăng trưởng cao, DNNN giữ vai tr&ograve; nh&agrave; đầu tư dẫn dắt ở c&aacute;c lĩnh vực &ldquo;nền m&oacute;ng&rdquo; - nơi vốn lớn, rủi ro cao, v&ograve;ng đời d&agrave;i v&agrave; đ&ograve;i hỏi cam kết hệ thống. Đ&acirc;y l&agrave; những dự &aacute;n m&agrave; nếu kh&ocirc;ng c&oacute; t&aacute;c nh&acirc;n Nh&agrave; nước mở đường, thị trường sẽ kh&oacute; vận h&agrave;nh hiệu quả d&ugrave; c&oacute; tư nh&acirc;n v&agrave; FDI.

Trường hợp năng lượng t&aacute;i tạo cho thấy điều n&agrave;y rất r&otilde;. Giai đoạn 2019-2023, hơn 20GW điện mặt trời v&agrave; điện gi&oacute; được bổ sung nhanh, song thiếu hạ tầng truyền tải, điều độ v&agrave; lưu trữ khiến nhiều dự &aacute;n phải cắt giảm c&ocirc;ng suất, tạo l&atilde;ng ph&iacute; lớn. Chỉ DNNN mới đủ năng lực v&agrave; tr&aacute;ch nhiệm đầu tư truyền tải 500kV, trạm biến &aacute;p, trung t&acirc;m điều độ - những &ldquo;t&agrave;i sản c&ocirc;ng năng lượng&rdquo; kh&ocirc;ng hấp dẫn tư nh&acirc;n trong giai đoạn đầu.

Điện gi&oacute; ngo&agrave;i khơi trong 10-15 năm tới được coi l&agrave; kh&ocirc;ng gian tăng trưởng mới, quy m&ocirc; c&oacute; thể từ 15-20GW nếu hạ tầng cảng biển, đấu nối v&agrave; logistics được n&acirc;ng cấp. Vai tr&ograve; của DNNN như Petrovietnam, EVN sẽ mang t&iacute;nh &ldquo;neo chuỗi gi&aacute; trị&rdquo;, tạo niềm tin cho FDI. Kh&ocirc;ng c&oacute; nh&agrave; đầu tư &ldquo;mỏ neo&rdquo;, nhiều tập đo&agrave;n quốc tế sẽ kh&oacute; r&oacute;t vốn v&igrave; rủi ro ph&aacute;p l&yacute;, thị trường v&agrave; bảo l&atilde;nh cao.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260120/images/hinh-12023102908181420260119193151.jpg" style="height:449px; width:600px">

NNN đi đầu trong tạo dựng cơ sở hạ tầng, chuỗi gi&aacute; trị LNG cho Việt Nam

LNG cũng l&agrave; &ldquo;cầu nối qu&aacute; độ&rdquo; để t&iacute;ch hợp t&aacute;i tạo l&ecirc;n 40-50%, giảm phụ thuộc than v&agrave; đảm bảo c&acirc;n bằng hệ thống. Chuỗi LNG - từ kho, cảng, trạm t&aacute;i kh&iacute; đến nh&agrave; m&aacute;y điện - c&oacute; vốn lớn v&agrave; rủi ro t&agrave;i ch&iacute;nh cao. Việc Tổng c&ocirc;ng ty Kh&iacute; Việt Nam (PV GAS) - đơn vị th&agrave;nh vi&ecirc;n của Petrovietnam ti&ecirc;n phong đầu tư kho cảng LNG Thị Vải v&agrave; kho LNG Sơn Mỹ - hai dự &aacute;n mở đường cho chuỗi LNG thế hệ đầu của Việt Nam được coi l&agrave; c&aacute;c &ldquo;mắt x&iacute;ch&rdquo; đầu ti&ecirc;n gi&uacute;p giảm rủi ro đầu tư v&agrave; tạo t&iacute;n hiệu thị trường, qua đ&oacute; k&iacute;ch hoạt tư nh&acirc;n tham gia. Đ&acirc;y l&agrave; c&aacute;ch DNNN &ldquo;mở đường&rdquo; để thị trường vận h&agrave;nh, chứ kh&ocirc;ng tự l&agrave;m thay thị trường.

Trao đổi với PetroTimes, TS Nguyễn Hữu Lương - Chuy&ecirc;n gia cao cấp Viện Dầu kh&iacute; Việt Nam (VPI) cho rằng, điểm cốt l&otilde;i l&agrave; DNNN phải hấp thụ rủi ro ở giai đoạn đầu dự &aacute;n nền m&oacute;ng rồi tạo khoảng trống cho tư nh&acirc;n v&agrave; FDI mở rộng, kh&ocirc;ng phải &ocirc;m hết thị phần, m&agrave; l&agrave; l&agrave;m r&otilde; th&ocirc;ng tin thị trường v&agrave; bảo l&atilde;nh hệ thống.

&ldquo;Điện gi&oacute; ngo&agrave;i khơi hay LNG kh&ocirc;ng chỉ l&agrave; ng&agrave;nh điện, m&agrave; c&ograve;n l&agrave; c&ocirc;ng nghiệp chế tạo, logistics, cảng biển, t&agrave;i ch&iacute;nh xanh. Nếu kh&ocirc;ng c&oacute; DNNN l&agrave;m neo chuỗi gi&aacute; trị, chuỗi cung ứng sẽ kh&oacute; h&igrave;nh th&agrave;nh. Với cơ chế t&agrave;i ch&iacute;nh xanh v&agrave; thị trường carbon, c&aacute;c dự &aacute;n d&agrave;i hạn như điện gi&oacute; ngo&agrave;i khơi cần định chế c&oacute; uy t&iacute;n quốc gia đứng ra để k&eacute;o vốn quốc tế v&agrave; bảo hiểm rủi ro&rdquo;, TS Nguyễn Hữu Lương nhận định.

Cũng theo TS Nguyễn Hữu Lương, mấu chốt kh&ocirc;ng nằm ở việc DNNN chiếm lĩnh thị trường, m&agrave; ở chỗ dự &aacute;n nền m&oacute;ng lu&ocirc;n cần một đơn vị hấp thụ rủi ro đầu ti&ecirc;n. Khi những &ldquo;n&uacute;t thắt hệ thống&rdquo; như truyền tải, LNG, cảng biển hay logistics năng lượng được mở, d&ograve;ng vốn tư nh&acirc;n sẽ gia tăng mạnh, k&eacute;o theo c&ocirc;ng nghiệp phụ trợ v&agrave; việc l&agrave;m kỹ thuật cao. Đ&acirc;y ch&iacute;nh l&agrave; dư địa để Việt Nam hướng tới quỹ đạo tăng trưởng hai con số trong trung hạn.

Cởi tr&oacute;i cho DNNN - Điều kiện ti&ecirc;n quyết để bứt ph&aacute;

Cũng theo TS Nguyễn Hữu Lương, vai tr&ograve; dẫn dắt của DNNN chỉ c&oacute; &yacute; nghĩa khi cơ chế quản trị đủ linh hoạt để c&aacute;c tập đo&agrave;n c&oacute; thể đầu tư v&agrave;o những lĩnh vực nền m&oacute;ng m&agrave; tư nh&acirc;n kh&oacute; g&aacute;nh. Thực tế nhiều năm cho thấy, c&aacute;i &ldquo;trần thể chế&rdquo; quan trọng nhất của DNNN kh&ocirc;ng nằm ở vốn hay năng lực triển khai, m&agrave; nằm ở tư duy quản l&yacute; nặng về kiểm so&aacute;t v&agrave; &ldquo;giữ an to&agrave;n vốn&rdquo;. Cơ chế đ&oacute; khiến nh&agrave; quản l&yacute; sợ tr&aacute;ch nhiệm, sợ rủi ro, chậm ra quyết định, dẫn tới tr&igrave; ho&atilde;n đầu tư v&agrave;o đ&uacute;ng những lĩnh vực quốc gia cần bứt tốc như năng lượng, hạ tầng v&agrave; c&ocirc;ng nghệ.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260120/images/z7356864883941-d1f781dc04de32f595c90557ef400c5020260119145613.jpg" style="height:366px; width:600px">

TS Nguyễn Hữu Lương - Chuy&ecirc;n gia cao cấp Viện Dầu kh&iacute; Việt Nam (VPI): DNNN đi trước trong giai đoạn rủi ro cao, sau đ&oacute; k&eacute;o tư nh&acirc;n v&agrave; vốn quốc tế v&agrave;o khi c&aacute;c ti&ecirc;u chuẩn ph&aacute;p l&yacute; - kỹ thuật đ&atilde; được h&igrave;nh th&agrave;nh.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng đến tăng trưởng hai con số, ngo&agrave;i chuyện c&oacute; &ldquo;DNNN mạnh&rdquo;, c&acirc;u hỏi quan trọng hơn l&agrave; DNNN được ph&eacute;p vận h&agrave;nh theo logic n&agrave;o: quản trị doanh nghiệp hay quản trị ch&iacute;nh s&aacute;ch? Nếu chỉ y&ecirc;u cầu an to&agrave;n vốn, lợi nhuận ngắn hạn v&agrave; b&aacute;o c&aacute;o t&agrave;i ch&iacute;nh sạch, DNNN sẽ &ldquo;h&agrave;nh xử&rdquo; như doanh nghiệp tư nh&acirc;n trong khi mang nhiệm vụ chiến lược - một nghịch l&yacute; thể chế đ&atilde; khiến nhiều dự &aacute;n trọng điểm chậm tiến độ.

TS Nguyễn Hữu Lương nhấn mạnh, tăng trưởng nhanh đ&ograve;i hỏi Nh&agrave; nước chấp nhận rủi ro c&oacute; kiểm so&aacute;t. C&aacute;c m&ocirc; h&igrave;nh th&agrave;nh c&ocirc;ng tại H&agrave;n Quốc, Singapore hay Trung Đ&ocirc;ng cho thấy DNNN đi trước trong giai đoạn rủi ro cao, sau đ&oacute; k&eacute;o tư nh&acirc;n v&agrave; vốn quốc tế v&agrave;o khi c&aacute;c ti&ecirc;u chuẩn ph&aacute;p l&yacute; - kỹ thuật đ&atilde; được h&igrave;nh th&agrave;nh. Kh&ocirc;ng c&oacute; &ldquo;pha mở đường&rdquo; n&agrave;y, c&aacute;c dự &aacute;n nền m&oacute;ng kh&oacute; được khởi động, đặc biệt trong năng lượng xanh, LNG, hydrogen hay hạ tầng logistics xuy&ecirc;n v&ugrave;ng.

Từ đ&oacute;, TS Nguyễn Hữu Lương cho rằng, muốn DNNN trở th&agrave;nh &ldquo;lực đẩy&rdquo; cho mục ti&ecirc;u tăng trưởng hai con số, cần c&oacute; ba đột ph&aacute;:

Thứ nhất, trao quyền tự chủ lớn hơn trong đầu tư - t&agrave;i ch&iacute;nh, đặc biệt ở c&aacute;c dự &aacute;n hạ tầng, năng lượng, đổi mới c&ocirc;ng nghệ.

Thứ hai, cho ph&eacute;p chấp nhận rủi ro c&oacute; kiểm so&aacute;t, thay v&igrave; &ldquo;kh&ocirc;ng sai th&igrave; mới an to&agrave;n&rdquo;, bởi c&aacute;c dự &aacute;n nền m&oacute;ng lu&ocirc;n chứa rủi ro về vốn, thị trường v&agrave; c&ocirc;ng nghệ.

Thứ ba, đổi c&aacute;ch đ&aacute;nh gi&aacute;: kh&ocirc;ng chỉ nh&igrave;n lợi nhuận ngắn hạn m&agrave; t&iacute;nh cả hiệu quả lan tỏa, đ&oacute;ng g&oacute;p v&agrave;o tăng trưởng, năng lực cạnh tranh v&agrave; c&aacute;c mục ti&ecirc;u d&agrave;i hạn như Quy hoạch điện VIII hay Net Zero.

Những cải c&aacute;ch n&agrave;y l&agrave; ch&igrave;a kh&oacute;a để DNNN thực sự trở th&agrave;nh &ldquo;bộ truyền lực&rdquo; ch&iacute;nh s&aacute;ch trong giai đoạn tăng tốc kinh tế.

Tăng trưởng hai con số kh&ocirc;ng phải l&agrave; ph&eacute;p cộng của v&agrave;i dự &aacute;n lớn, m&agrave; l&agrave; kết quả của một chiến lược ph&aacute;t triển tổng thể. Trong chiến lược đ&oacute;, DNNN giữ vai tr&ograve; &ldquo;lực k&eacute;o&rdquo; chiến lược, đặc biệt trong c&aacute;c lĩnh vực nền tảng quyết định năng lực cạnh tranh d&agrave;i hạn của nền kinh tế.

Vấn đề kh&ocirc;ng nằm ở việc &ldquo;c&oacute; hay kh&ocirc;ng c&oacute; DNNN&rdquo;, m&agrave; ở chỗ DNNN được trao quyền đến đ&acirc;u, được cởi tr&oacute;i như thế n&agrave;o v&agrave; được đ&aacute;nh gi&aacute; bằng ti&ecirc;u ch&iacute; g&igrave;. Nếu được cải c&aacute;ch đ&uacute;ng hướng, DNNN ho&agrave;n to&agrave;n c&oacute; thể trở th&agrave;nh động cơ dẫn dắt, gi&uacute;p Việt Nam bứt ph&aacute; l&ecirc;n quỹ đạo tăng trưởng hai con số một c&aacute;ch bền vững.

Mạnh Tưởng

<a href="https://petrotimes.vn/doanh-nghiep-nha-nuoc-dong-luc-cho-muc-tieu-tang-truong-hai-con-so-cua-viet-nam-736920.html">Link gốc</a>

Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, đòi hỏi những động lực mạnh để mở đường cho các ngành nền tảng. Trong bối cảnh năng lượng, hạ tầng và công nghệ xuất hiện 'điểm nghẽn', doanh nghiệp nhà nước (DNNN) nổi lên như lực kéo chiến lược giúp giữ nhịp, giảm rủi ro và tạo nền tảng cho khu vực tư nhân và FDI mở rộng đầu tư.


Việt Nam đang hướng tới mục ti&ecirc;u tăng trưởng hai con số, đ&ograve;i hỏi những động lực mạnh để mở đường cho c&aacute;c ng&agrave;nh nền tảng. Trong bối cảnh năng lượng, hạ tầng v&agrave; c&ocirc;ng nghệ xuất hiện &#39;điểm nghẽn&#39;, doanh nghiệp nh&agrave; nước (DNNN) nổi l&ecirc;n như lực k&eacute;o chiến lược gi&uacute;p giữ nhịp, giảm rủi ro v&agrave; tạo nền tảng cho khu vực tư nh&acirc;n v&agrave; FDI mở rộng đầu tư.

Nh&igrave;n đ&uacute;ng vai tr&ograve; của DNNN trong chiến lược tăng trưởng cao

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục ti&ecirc;u duy tr&igrave; tốc độ tăng trưởng cao trong khu vực, việc định vị lại vai tr&ograve; của DNNN trở n&ecirc;n then chốt. Thực tiễn cho thấy, tăng trưởng hai con số kh&ocirc;ng thể chỉ tr&ocirc;ng v&agrave;o khu vực tư nh&acirc;n hay vốn FDI, m&agrave; cần đến những chủ thể c&oacute; khả năng dẫn dắt, mở đường v&agrave; chịu tr&aacute;ch nhiệm triển khai c&aacute;c dự &aacute;n hạ tầng lớn, c&oacute; độ rủi ro cao v&agrave; thời gian ho&agrave;n vốn d&agrave;i - những lĩnh vực m&agrave; cơ chế thị trường thuần t&uacute;y kh&oacute; hấp dẫn nh&agrave; đầu tư. Đ&acirc;y ch&iacute;nh l&agrave; khoảng trống m&agrave; DNNN cần đảm nhiệm trong giai đoạn ph&aacute;t triển mới.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260120/images/doanh-nghiep-nha-nuoc-la-gi-1711185521177181712165820260119143826.jpg" style="height:450px; width:600px" />

DNNN đ&oacute;ng vai tr&ograve; chiến lược, giảm rủi ro thị trường v&agrave; bảo đảm c&aacute;c dự &aacute;n nền tảng được thực thi đ&uacute;ng tiến độ (Ảnh minh họa)

Kh&aacute;c với giai đoạn trước, y&ecirc;u cầu của nền kinh tế hiện nay kh&ocirc;ng dừng ở vai tr&ograve; &ldquo;lấp chỗ trống thị trường&rdquo;, m&agrave; đ&ograve;i hỏi DNNN tham gia t&iacute;ch cực hơn v&agrave;o nhiệm vụ tạo dư địa tăng trưởng d&agrave;i hạn th&ocirc;ng qua đầu tư hạ tầng, năng lượng, chuyển đổi số, đổi mới c&ocirc;ng nghệ v&agrave; c&aacute;c chuỗi gi&aacute; trị chiến lược. Những lĩnh vực n&agrave;y kh&ocirc;ng chỉ tạo gi&aacute; trị trực tiếp m&agrave; c&ograve;n lan tỏa sang khu vực tư nh&acirc;n, th&uacute;c đẩy năng lực sản xuất, k&eacute;o theo đầu tư mới v&agrave; h&igrave;nh th&agrave;nh c&aacute;c ng&agrave;nh c&ocirc;ng nghiệp phụ trợ. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy c&aacute;c nền kinh tế duy tr&igrave; tăng trưởng cao v&agrave; bền vững đều c&oacute; sự phối hợp h&agrave;i h&ograve;a giữa tư nh&acirc;n - FDI - DNNN, trong đ&oacute; khu vực Nh&agrave; nước đ&oacute;ng vai tr&ograve; chiến lược, giảm rủi ro thị trường v&agrave; bảo đảm c&aacute;c dự &aacute;n nền tảng được thực thi đ&uacute;ng tiến độ.

Tại Việt Nam, c&aacute;c tập đo&agrave;n kinh tế nh&agrave; nước lớn như Tập đo&agrave;n C&ocirc;ng nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), Tập đo&agrave;n Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đo&agrave;n C&ocirc;ng nghiệp Than - Kho&aacute;ng sản Việt Nam (TKV), Tập đo&agrave;n C&ocirc;ng nghiệp - Viễn th&ocirc;ng Qu&acirc;n đội (Viettel), Tổng c&ocirc;ng ty Cảng h&agrave;ng kh&ocirc;ng Việt Nam (ACV) hay Tập đo&agrave;n Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex)... đang hoạt động trong c&aacute;c ng&agrave;nh c&oacute; t&iacute;nh hệ thống, nơi quyết s&aacute;ch đầu tư c&oacute; t&aacute;c động lan tỏa trực tiếp đến cấu tr&uacute;c tăng trưởng. Nếu khu vực n&agrave;y kh&ocirc;ng giữ được năng lực dẫn dắt, nền kinh tế c&oacute; thể rơi v&agrave;o trạng th&aacute;i &ldquo;thiếu ch&acirc;n trụ&rdquo;: tư nh&acirc;n kh&ocirc;ng đủ động lực để mở rộng v&agrave;o những lĩnh vực đ&ograve;i hỏi vốn lớn v&agrave; rủi ro cao, c&ograve;n FDI c&oacute; xu hướng lựa chọn dự &aacute;n ngắn hạn, chu kỳ lợi nhuận nhanh. B&agrave;i to&aacute;n tăng trưởng khi đ&oacute; sẽ dựa nhiều v&agrave;o ti&ecirc;u d&ugrave;ng v&agrave; bất động sản - vốn kh&ocirc;ng tạo thặng dư năng suất d&agrave;i hạn.

V&igrave; vậy, việc nh&igrave;n đ&uacute;ng vai tr&ograve; của DNNN kh&ocirc;ng phải l&agrave; mở rộng bao cấp hay tăng tỷ trọng sở hữu nh&agrave; nước, m&agrave; l&agrave; thiết kế lại nhiệm vụ, cơ chế v&agrave; kỳ vọng để khu vực n&agrave;y thực sự trở th&agrave;nh &ldquo;đầu k&eacute;o&rdquo; trong chiến lược tăng trưởng hai con số. Muốn vậy, DNNN phải được trao kh&ocirc;ng gian thị trường lớn hơn, c&oacute; cơ chế huy động vốn linh hoạt hơn, được khuyến kh&iacute;ch đổi mới c&ocirc;ng nghệ, đầu tư v&agrave;o c&aacute;c ng&agrave;nh chiến lược v&agrave; chịu tr&aacute;ch nhiệm về hiệu quả. Khi vai tr&ograve; được định vị lại v&agrave; cơ chế vận h&agrave;nh ph&ugrave; hợp, DNNN sẽ trở th&agrave;nh nh&acirc;n tố dẫn dắt tăng năng suất, k&iacute;ch hoạt đầu tư tư nh&acirc;n v&agrave; củng cố nền tảng cạnh tranh của nền kinh tế.

DNNN - Nh&agrave; đầu tư dẫn dắt trong c&aacute;c lĩnh vực nền m&oacute;ng

Trong chiến lược tăng trưởng cao, DNNN giữ vai tr&ograve; nh&agrave; đầu tư dẫn dắt ở c&aacute;c lĩnh vực &ldquo;nền m&oacute;ng&rdquo; - nơi vốn lớn, rủi ro cao, v&ograve;ng đời d&agrave;i v&agrave; đ&ograve;i hỏi cam kết hệ thống. Đ&acirc;y l&agrave; những dự &aacute;n m&agrave; nếu kh&ocirc;ng c&oacute; t&aacute;c nh&acirc;n Nh&agrave; nước mở đường, thị trường sẽ kh&oacute; vận h&agrave;nh hiệu quả d&ugrave; c&oacute; tư nh&acirc;n v&agrave; FDI.

Trường hợp năng lượng t&aacute;i tạo cho thấy điều n&agrave;y rất r&otilde;. Giai đoạn 2019-2023, hơn 20GW điện mặt trời v&agrave; điện gi&oacute; được bổ sung nhanh, song thiếu hạ tầng truyền tải, điều độ v&agrave; lưu trữ khiến nhiều dự &aacute;n phải cắt giảm c&ocirc;ng suất, tạo l&atilde;ng ph&iacute; lớn. Chỉ DNNN mới đủ năng lực v&agrave; tr&aacute;ch nhiệm đầu tư truyền tải 500kV, trạm biến &aacute;p, trung t&acirc;m điều độ - những &ldquo;t&agrave;i sản c&ocirc;ng năng lượng&rdquo; kh&ocirc;ng hấp dẫn tư nh&acirc;n trong giai đoạn đầu.

Điện gi&oacute; ngo&agrave;i khơi trong 10-15 năm tới được coi l&agrave; kh&ocirc;ng gian tăng trưởng mới, quy m&ocirc; c&oacute; thể từ 15-20GW nếu hạ tầng cảng biển, đấu nối v&agrave; logistics được n&acirc;ng cấp. Vai tr&ograve; của DNNN như Petrovietnam, EVN sẽ mang t&iacute;nh &ldquo;neo chuỗi gi&aacute; trị&rdquo;, tạo niềm tin cho FDI. Kh&ocirc;ng c&oacute; nh&agrave; đầu tư &ldquo;mỏ neo&rdquo;, nhiều tập đo&agrave;n quốc tế sẽ kh&oacute; r&oacute;t vốn v&igrave; rủi ro ph&aacute;p l&yacute;, thị trường v&agrave; bảo l&atilde;nh cao.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260120/images/hinh-12023102908181420260119193151.jpg" style="height:449px; width:600px" />

NNN đi đầu trong tạo dựng cơ sở hạ tầng, chuỗi gi&aacute; trị LNG cho Việt Nam

LNG cũng l&agrave; &ldquo;cầu nối qu&aacute; độ&rdquo; để t&iacute;ch hợp t&aacute;i tạo l&ecirc;n 40-50%, giảm phụ thuộc than v&agrave; đảm bảo c&acirc;n bằng hệ thống. Chuỗi LNG - từ kho, cảng, trạm t&aacute;i kh&iacute; đến nh&agrave; m&aacute;y điện - c&oacute; vốn lớn v&agrave; rủi ro t&agrave;i ch&iacute;nh cao. Việc Tổng c&ocirc;ng ty Kh&iacute; Việt Nam (PV GAS) - đơn vị th&agrave;nh vi&ecirc;n của Petrovietnam ti&ecirc;n phong đầu tư kho cảng LNG Thị Vải v&agrave; kho LNG Sơn Mỹ - hai dự &aacute;n mở đường cho chuỗi LNG thế hệ đầu của Việt Nam được coi l&agrave; c&aacute;c &ldquo;mắt x&iacute;ch&rdquo; đầu ti&ecirc;n gi&uacute;p giảm rủi ro đầu tư v&agrave; tạo t&iacute;n hiệu thị trường, qua đ&oacute; k&iacute;ch hoạt tư nh&acirc;n tham gia. Đ&acirc;y l&agrave; c&aacute;ch DNNN &ldquo;mở đường&rdquo; để thị trường vận h&agrave;nh, chứ kh&ocirc;ng tự l&agrave;m thay thị trường.

Trao đổi với PetroTimes, TS Nguyễn Hữu Lương - Chuy&ecirc;n gia cao cấp Viện Dầu kh&iacute; Việt Nam (VPI) cho rằng, điểm cốt l&otilde;i l&agrave; DNNN phải hấp thụ rủi ro ở giai đoạn đầu dự &aacute;n nền m&oacute;ng rồi tạo khoảng trống cho tư nh&acirc;n v&agrave; FDI mở rộng, kh&ocirc;ng phải &ocirc;m hết thị phần, m&agrave; l&agrave; l&agrave;m r&otilde; th&ocirc;ng tin thị trường v&agrave; bảo l&atilde;nh hệ thống.

&ldquo;Điện gi&oacute; ngo&agrave;i khơi hay LNG kh&ocirc;ng chỉ l&agrave; ng&agrave;nh điện, m&agrave; c&ograve;n l&agrave; c&ocirc;ng nghiệp chế tạo, logistics, cảng biển, t&agrave;i ch&iacute;nh xanh. Nếu kh&ocirc;ng c&oacute; DNNN l&agrave;m neo chuỗi gi&aacute; trị, chuỗi cung ứng sẽ kh&oacute; h&igrave;nh th&agrave;nh. Với cơ chế t&agrave;i ch&iacute;nh xanh v&agrave; thị trường carbon, c&aacute;c dự &aacute;n d&agrave;i hạn như điện gi&oacute; ngo&agrave;i khơi cần định chế c&oacute; uy t&iacute;n quốc gia đứng ra để k&eacute;o vốn quốc tế v&agrave; bảo hiểm rủi ro&rdquo;, TS Nguyễn Hữu Lương nhận định.

Cũng theo TS Nguyễn Hữu Lương, mấu chốt kh&ocirc;ng nằm ở việc DNNN chiếm lĩnh thị trường, m&agrave; ở chỗ dự &aacute;n nền m&oacute;ng lu&ocirc;n cần một đơn vị hấp thụ rủi ro đầu ti&ecirc;n. Khi những &ldquo;n&uacute;t thắt hệ thống&rdquo; như truyền tải, LNG, cảng biển hay logistics năng lượng được mở, d&ograve;ng vốn tư nh&acirc;n sẽ gia tăng mạnh, k&eacute;o theo c&ocirc;ng nghiệp phụ trợ v&agrave; việc l&agrave;m kỹ thuật cao. Đ&acirc;y ch&iacute;nh l&agrave; dư địa để Việt Nam hướng tới quỹ đạo tăng trưởng hai con số trong trung hạn.

Cởi tr&oacute;i cho DNNN - Điều kiện ti&ecirc;n quyết để bứt ph&aacute;

Cũng theo TS Nguyễn Hữu Lương, vai tr&ograve; dẫn dắt của DNNN chỉ c&oacute; &yacute; nghĩa khi cơ chế quản trị đủ linh hoạt để c&aacute;c tập đo&agrave;n c&oacute; thể đầu tư v&agrave;o những lĩnh vực nền m&oacute;ng m&agrave; tư nh&acirc;n kh&oacute; g&aacute;nh. Thực tế nhiều năm cho thấy, c&aacute;i &ldquo;trần thể chế&rdquo; quan trọng nhất của DNNN kh&ocirc;ng nằm ở vốn hay năng lực triển khai, m&agrave; nằm ở tư duy quản l&yacute; nặng về kiểm so&aacute;t v&agrave; &ldquo;giữ an to&agrave;n vốn&rdquo;. Cơ chế đ&oacute; khiến nh&agrave; quản l&yacute; sợ tr&aacute;ch nhiệm, sợ rủi ro, chậm ra quyết định, dẫn tới tr&igrave; ho&atilde;n đầu tư v&agrave;o đ&uacute;ng những lĩnh vực quốc gia cần bứt tốc như năng lượng, hạ tầng v&agrave; c&ocirc;ng nghệ.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260120/images/z7356864883941-d1f781dc04de32f595c90557ef400c5020260119145613.jpg" style="height:366px; width:600px" />

TS Nguyễn Hữu Lương - Chuy&ecirc;n gia cao cấp Viện Dầu kh&iacute; Việt Nam (VPI): DNNN đi trước trong giai đoạn rủi ro cao, sau đ&oacute; k&eacute;o tư nh&acirc;n v&agrave; vốn quốc tế v&agrave;o khi c&aacute;c ti&ecirc;u chuẩn ph&aacute;p l&yacute; - kỹ thuật đ&atilde; được h&igrave;nh th&agrave;nh.

Trong bối cảnh Việt Nam hướng đến tăng trưởng hai con số, ngo&agrave;i chuyện c&oacute; &ldquo;DNNN mạnh&rdquo;, c&acirc;u hỏi quan trọng hơn l&agrave; DNNN được ph&eacute;p vận h&agrave;nh theo logic n&agrave;o: quản trị doanh nghiệp hay quản trị ch&iacute;nh s&aacute;ch? Nếu chỉ y&ecirc;u cầu an to&agrave;n vốn, lợi nhuận ngắn hạn v&agrave; b&aacute;o c&aacute;o t&agrave;i ch&iacute;nh sạch, DNNN sẽ &ldquo;h&agrave;nh xử&rdquo; như doanh nghiệp tư nh&acirc;n trong khi mang nhiệm vụ chiến lược - một nghịch l&yacute; thể chế đ&atilde; khiến nhiều dự &aacute;n trọng điểm chậm tiến độ.

TS Nguyễn Hữu Lương nhấn mạnh, tăng trưởng nhanh đ&ograve;i hỏi Nh&agrave; nước chấp nhận rủi ro c&oacute; kiểm so&aacute;t. C&aacute;c m&ocirc; h&igrave;nh th&agrave;nh c&ocirc;ng tại H&agrave;n Quốc, Singapore hay Trung Đ&ocirc;ng cho thấy DNNN đi trước trong giai đoạn rủi ro cao, sau đ&oacute; k&eacute;o tư nh&acirc;n v&agrave; vốn quốc tế v&agrave;o khi c&aacute;c ti&ecirc;u chuẩn ph&aacute;p l&yacute; - kỹ thuật đ&atilde; được h&igrave;nh th&agrave;nh. Kh&ocirc;ng c&oacute; &ldquo;pha mở đường&rdquo; n&agrave;y, c&aacute;c dự &aacute;n nền m&oacute;ng kh&oacute; được khởi động, đặc biệt trong năng lượng xanh, LNG, hydrogen hay hạ tầng logistics xuy&ecirc;n v&ugrave;ng.

Từ đ&oacute;, TS Nguyễn Hữu Lương cho rằng, muốn DNNN trở th&agrave;nh &ldquo;lực đẩy&rdquo; cho mục ti&ecirc;u tăng trưởng hai con số, cần c&oacute; ba đột ph&aacute;:

Thứ nhất, trao quyền tự chủ lớn hơn trong đầu tư - t&agrave;i ch&iacute;nh, đặc biệt ở c&aacute;c dự &aacute;n hạ tầng, năng lượng, đổi mới c&ocirc;ng nghệ.

Thứ hai, cho ph&eacute;p chấp nhận rủi ro c&oacute; kiểm so&aacute;t, thay v&igrave; &ldquo;kh&ocirc;ng sai th&igrave; mới an to&agrave;n&rdquo;, bởi c&aacute;c dự &aacute;n nền m&oacute;ng lu&ocirc;n chứa rủi ro về vốn, thị trường v&agrave; c&ocirc;ng nghệ.

Thứ ba, đổi c&aacute;ch đ&aacute;nh gi&aacute;: kh&ocirc;ng chỉ nh&igrave;n lợi nhuận ngắn hạn m&agrave; t&iacute;nh cả hiệu quả lan tỏa, đ&oacute;ng g&oacute;p v&agrave;o tăng trưởng, năng lực cạnh tranh v&agrave; c&aacute;c mục ti&ecirc;u d&agrave;i hạn như Quy hoạch điện VIII hay Net Zero.

Những cải c&aacute;ch n&agrave;y l&agrave; ch&igrave;a kh&oacute;a để DNNN thực sự trở th&agrave;nh &ldquo;bộ truyền lực&rdquo; ch&iacute;nh s&aacute;ch trong giai đoạn tăng tốc kinh tế.

Tăng trưởng hai con số kh&ocirc;ng phải l&agrave; ph&eacute;p cộng của v&agrave;i dự &aacute;n lớn, m&agrave; l&agrave; kết quả của một chiến lược ph&aacute;t triển tổng thể. Trong chiến lược đ&oacute;, DNNN giữ vai tr&ograve; &ldquo;lực k&eacute;o&rdquo; chiến lược, đặc biệt trong c&aacute;c lĩnh vực nền tảng quyết định năng lực cạnh tranh d&agrave;i hạn của nền kinh tế.

Vấn đề kh&ocirc;ng nằm ở việc &ldquo;c&oacute; hay kh&ocirc;ng c&oacute; DNNN&rdquo;, m&agrave; ở chỗ DNNN được trao quyền đến đ&acirc;u, được cởi tr&oacute;i như thế n&agrave;o v&agrave; được đ&aacute;nh gi&aacute; bằng ti&ecirc;u ch&iacute; g&igrave;. Nếu được cải c&aacute;ch đ&uacute;ng hướng, DNNN ho&agrave;n to&agrave;n c&oacute; thể trở th&agrave;nh động cơ dẫn dắt, gi&uacute;p Việt Nam bứt ph&aacute; l&ecirc;n quỹ đạo tăng trưởng hai con số một c&aacute;ch bền vững.

Mạnh Tưởng

<a href="https://petrotimes.vn/doanh-nghiep-nha-nuoc-dong-luc-cho-muc-tieu-tang-truong-hai-con-so-cua-viet-nam-736920.html">Link gốc</a>