Các sàn giao dịch phi tập trung hợp đồng vĩnh cửu (perp DEXs) đã thu hút mạnh mẽ trong năm 2025. Hoạt động giao dịch tăng trưởng và ngày càng nhiều nền tảng mới tham gia thị trường để tận dụng động lực đang lên này.

Khi perp DEXs tiếp tục chiếm lĩnh một phần đáng kể và không ngừng tăng trưởng của hoạt động phái sinh, nhiều câu hỏi đặt ra về việc sự chuyển đổi này sẽ thay đổi bức tranh giao dịch rộng lớn hơn ra sao. BeInCrypto đã trao đổi với COO sàn MEXC – ông Vugar Usi Zade để phân tích liệu perp DEXs có thực sự là thách thức lớn đối với các sàn tập trung (CEX) và xu hướng này báo hiệu điều gì cho vị thế dài hạn của chúng.

Sự phát triển của Perp DEXs

Perpetual DEXs là những nền tảng phi tập trung tự quản, hoạt động mọi lúc mọi nơi và cho phép nhà giao dịch mở vị thế Long hoặc Short với tài sản tiền mã hóa có sử dụng đòn bẩy mà không giới hạn thời gian đáo hạn.

Mô hình này ngày càng trở nên phổ biến nhờ các yếu tố như các quy định quản lý siết chặt hơn với sàn tập trung, cải tiến lớn trong trải nghiệm và khả năng khớp lệnh của DEX khiến chúng không khác gì các sàn tập trung, văn hóa giao dịch tài chính đậm chất đầu cơ, cùng mô hình tích lũy giá trị qua phí giao dịch cũng như mua lại token đem lại lợi ích trực tiếp cho dự án.

Một báo cáo gần đây của CoinGecko đã chỉ ra sự tăng trưởng vượt bậc của hoạt động trên perp DEX so với các nền tảng tập trung. Theo số liệu, tỷ lệ giao dịch hợp đồng vĩnh cửu giữa DEX và CEX đã tăng từ 2.1% đầu năm 2023 lên 11.7% vào tháng 11/2025.

CoinGecko cũng cho biết, tháng 11 vừa rồi đánh dấu tháng thứ 14 liên tiếp tỷ lệ khối lượng giao dịch perps giữa DEX và CEX tăng trưởng so với tháng liền kề trước đó.

Động lực này còn được phản ánh rõ qua khối lượng giao dịch. Hoạt động trên các perp DEX đã chạm mốc kỷ lục 903.56 tỷ USD trong tháng 10, cao gấp hơn 10 lần cùng kỳ năm trước.

“Xu hướng này chủ yếu nhờ sự xuất hiện của nhiều perp DEX mới như Hyperliquid, Lighter, và edgeX – những cái tên đang vượt mặt các đối thủ đầu ngành trước đây. Ví dụ, chỉ riêng Hyperliquid đã ghi nhận khối lượng giao dịch perps lên đến 2.74 nghìn tỷ USD từ đầu năm đến nay, ngang ngửa Coinbase và còn cao hơn tổng khối lượng của các perp DEX hàng đầu khác gộp lại,” chuyên gia nghiên cứu của CoinGecko, Yuqian Lim, cho biết trong tháng 11.

Theo số liệu mới nhất từ DefiLama, Hyperliquid, Aster, và Lighter vẫn đang giữ vị trí top đầu về khối lượng giao dịch trên các perp DEX.

Perp DEXs và CEXs: Mô hình nào thực sự đang chiếm ưu thế?

Việc các lựa chọn on-chain tăng trưởng mạnh đặt ra câu hỏi quan trọng: Liệu xu hướng này là chuyển biến mang tính cấu trúc lâu dài hay chỉ là phản ứng tạm thời khi điều kiện thị trường thay đổi?

Theo ông Usi Zade, sự tăng trưởng này phản ánh sự thay đổi thói quen của các nhà giao dịch chứ chưa phải một cuộc cách mạng thực sự về mô hình. Ông cho biết hiện tại dữ liệu vẫn cho thấy các sàn tập trung đang kiểm soát phần lớn dòng tiền trên thị trường phái sinh, nhờ lợi thế lớn về thanh khoản sâu và độ tin cậy với nhà đầu tư tổ chức.

“Để được xem là sự tiến hóa mang tính cấu trúc, perp DEXs cần có tính thanh khoản ổn định và thu hút nhiều nhà tạo lập thị trường chuyên nghiệp. Nếu các DEX tối ưu được hiệu suất vốn, khoảng cách về chất lượng khớp lệnh so với CEX cũng sẽ thu hẹp lại,” ông nói.

Khi được hỏi về những điểm vượt trội của perp DEXs so với sàn tập trung, ông Usi Zade nhấn mạnh sự minh bạch là điều khác biệt lớn nhất. Các nền tảng này cho phép người dùng kiểm tra công khai vị thế, tài sản thế chấp cũng như quy trình thanh lý tài sản thật sự ngay thời gian thực.

Ông Usi Zade cũng đề cập rằng tiêu chí minh bạch ngày càng trở thành điều không thể thiếu với các trader, đặc biệt là với những ai từng chứng kiến hoặc trải qua việc sàn tập trung sụp đổ.

“Mô hình sàn tập trung rất khó để đạt được mức độ minh bạch/accountability như vậy, trừ khi họ thay đổi cách quản lý tài sản và quản trị rủi ro. Nếu không, chắc chắn các CEX không thể sao chép mô hình DEX,” vị lãnh đạo nhận xét.

Bên cạnh minh bạch, ông Usi Zade còn cho rằng việc mở cửa, không cần cấp quyền cũng là điểm mạnh của DEX. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh các sàn CEX phải vận hành tuân thủ khung pháp lý nghiêm ngặt nhằm đảm bảo an toàn và quyền lợi cho người dùng.

Ông còn lưu ý việc truy cập on-chain cũng là lý do khiến nhiều trader thích perp DEXs, vì họ có thể giao dịch mà không cần xác thực danh tính, không bị giới hạn vùng miền hoặc tài khoản. Đặc điểm này trở nên cực kỳ hữu ích khi các quy định thắt chặt được áp dụng lên thị trường.

Dù có nhiều ưu thế, các sàn phi tập trung vẫn còn gặp khó khăn về độ tập trung thanh khoản cũng như chất lượng khớp lệnh – hai thử thách lớn nhất hiện nay, theo ông Usi Zade.

Dù đã tăng trưởng mạnh, các nền tảng phi tập trung vẫn còn quy mô vốn nhỏ hơn. Điều này ảnh hưởng tới funding rate, độ sâu thị trường và khả năng trụ vững khi biến động lớn.

Ông cũng cho rằng hệ thống quản trị rủi ro tại DEX còn nhiều hạn chế, nhất là quy trình thanh lý tài sản còn quá cứng nhắc.

“Các sàn tập trung lại có thể chỉnh sửa, can thiệp hoặc tạm dừng quá trình thanh lý tài sản như một phần trong chính sách bảo vệ an toàn toàn diện hơn,” ông Usi Zade nói với BeInCrypto.

Cuối cùng, Usi Zade cho biết giao dịch phái sinh on-chain thường đòi hỏi nguồn vốn lớn và chi phí ngầm cao hơn so với các nền tảng tập trung. Theo ông,

“Điều này không phù hợp nếu bạn là nhà giao dịch chiến lược tốc độ cao.”

Các sàn giao dịch phi tập trung phái sinh (Perp DEXs) thu hút nhà giao dịch, nhưng các tổ chức vẫn chưa tham gia

Trong khi đó, COO sàn MEXC cũng chia sẻ hiện vẫn chưa xuất hiện làn sóng các tổ chức lớn chuyển sang nền tảng phi tập trung. Thay vào đó, các DEX đang ngày càng khẳng định vị thế như một lựa chọn thay thế hấp dẫn cho thị trường.

Anh ấy giải thích thêm rằng những nhà giao dịch chuyên nghiệp hơn thường giữ một phần tài sản trên-chain để phòng tránh rủi ro về pháp lý hoặc rủi ro từ đối tác. Tuy nhiên, các sàn giao dịch tập trung vẫn là lựa chọn chính của các nhà giao dịch để có thanh khoản cao, sử dụng đòn bẩy và thực hiện lệnh hiệu quả.

Bên cạnh đó, Usi Zade cho rằng đa số nhà giao dịch phái sinh on-chain nằm trong nhóm bán chuyên bởi họ hiểu các khái niệm kỹ thuật. Với các tài khoản quy mô vừa, việc tự lưu ký giúp họ cảm thấy an tâm hơn.

Tuy nhiên, nhóm nhà giao dịch này thường không áp dụng các chiến lược ở mức tổ chức mà phù hợp hơn với các nền tảng phi tập trung.

Ngoài nhóm bán chuyên này, các nhà giao dịch sẽ sử dụng perp DEX một cách chọn lọc, nhắm vào một số công cụ cụ thể để đa dạng hóa hoặc kinh doanh chênh lệch giá. Tuy nhiên, họ hiếm khi xem đó là nơi thực hiện giao dịch chính, khẳng định vai trò trung tâm của các sàn tập trung vẫn chưa thay đổi.

“Hiện tại, các nền tảng phái sinh phi tập trung cần đảm bảo tính ổn định, thanh khoản sâu và hỗ trợ vận hành. Khi chưa đạt được điều này, quá trình chuyển đổi sẽ diễn ra từ từ chứ chưa thay đổi đột phá,” anh nhận xét.

Triển vọng của perp DEX và CEX vào năm 2026

Cuối cùng, vào năm 2026, theo dự đoán của vị lãnh đạo này, các nền tảng phái sinh phi tập trung và tập trung vẫn sẽ cùng tồn tại. Tuy nhiên, mỗi loại sẽ phục vụ nhu cầu riêng biệt của từng nhóm nhà giao dịch.

“Nếu các nền tảng hiểu và cân bằng được cả hai, thì đó là một thắng lợi,” anh cho biết.

Usi Zade chia sẻ rằng đến cuối năm nay, sự cân bằng này dự kiến sẽ đạt mức 15–20%. Anh cho rằng đây là mức tăng trưởng bền vững cho các nền tảng on-chain mà không làm giảm vai trò của các sàn tập trung với tư cách là kênh giao dịch phái sinh chủ đạo.

Ông cũng dự đoán thị trường sẽ hướng tới sự kết hợp mạnh mẽ hơn, nơi tính minh bạch và trải nghiệm người dùng được cải thiện, đi song song với thanh khoản sâu vốn là lợi thế của các nền tảng tập trung.

“Rủi ro mà chúng ta cần lưu ý là sự phân mảnh, khi thanh khoản bị chia nhỏ trên nhiều nền tảng và nhiều chuỗi khác nhau, gây kém hiệu quả,” Usi Zade nhấn mạnh.

Tóm lại, các perpetual DEX ngày càng được chú ý hơn nhưng chưa thể thay thế sàn tập trung. Thay vào đó, cả hai mô hình đang phát triển song song; các nền tảng on-chain mở rộng vai trò bên cạnh CEX, cho thấy tương lai của thị trường phái sinh sẽ theo hướng kết hợp linh hoạt nhiều mô hình hơn.