V&#236; sao đầu tư chứng kho&#225;n, h&#224;ng h&#243;a, trading KH&#211; C&#211; LỢI NHUẬN(bền vững với phần đ&#244;ng)?

Đầu tư chứng kho&#225;n, h&#224;ng h&#243;a hay trading n&#243;i chung l&#224; những hoạt động rất kh&#243; tạo ra lợi nhuận bền vững, bởi ch&#250;ng bị chi phối s&#226;u sắc bởi t&#226;m l&#253; tham lam v&#224; sợ h&#227;i – những yếu tố đ&#227; ăn s&#226;u v&#224;o bản chất con người từ h&#224;ng chục ngh&#236;n năm trước.
1. Gốc rễ tiến h&#243;a: Con người sinh ra để “ăn nhanh”
Theo c&#225;c nghi&#234;n cứu về lịch sử tiến h&#243;a, lo&#224;i người đ&#227; tồn tại khoảng 70.000 năm, trong đ&#243;:
Chỉ khoảng 10.000 năm gần đ&#226;y con người mới bắt đầu tiếp cận n&#244;ng nghiệp v&#224; chăn nu&#244;i.
Trước đ&#243;, suốt ~60.000 năm, tổ ti&#234;n ch&#250;ng ta sống chủ yếu bằng săn bắt v&#224; h&#225;i lượm.
Trong phần lớn lịch sử n&#224;y, con người kh&#244;ng phải kẻ đứng đầu chuỗi thức ăn, m&#224; thậm ch&#237; c&#242;n ở gần đ&#225;y chuỗi. Ch&#250;ng ta thường:
Chờ th&#250; săn mồi (gấu, b&#225;o, sư tử…) ăn xong.
Quan s&#225;t thật nhanh xung quanh xem c&#242;n nguy hiểm kh&#244;ng.
Lao ra ăn lấy ăn để phần thịt thừa, tủy xương, thậm ch&#237; cả thịt đ&#227; thối m&#224; động vật kh&#225;c bỏ lại.
➡️ Ăn trong sợ h&#227;i – nhưng phải ăn thật nhiều v&#224; thật nhanh, v&#236; kh&#244;ng biết khi n&#224;o cơ hội sẽ biến mất hoặc nguy hiểm sẽ ập tới.
Ch&#237;nh qu&#225; tr&#236;nh tiến h&#243;a n&#224;y đ&#227; h&#236;nh th&#224;nh một bản năng rất mạnh trong con người:
Tham lam khi vừa thiếu thốn, v&#224; sợ h&#227;i nhưng vẫn h&#224;nh động.
2. Bản năng săn – h&#225;i lượm v&#224; h&#224;nh vi đầu tư ng&#224;y nay
Trong m&#244;i trường săn bắt – h&#225;i lượm:
Quyết định đ&#250;ng hay sai thường được x&#225;c nhận rất nhanh:
Bắn tr&#250;ng hay trượt con th&#250; chỉ trong t&#237;ch tắc.
Quả h&#225;i được ăn được hay kh&#244;ng l&#224; biết ngay (do kinh nghiệm truyền từ bộ lạc).
V&#236; vậy, n&#227;o bộ quen với việc ra quyết định nhanh v&#224; nhận kết quả ngay.
Nhưng trong đầu tư chứng kho&#225;n, mọi thứ ho&#224;n to&#224;n ngược lại:
Việc chọn đ&#250;ng doanh nghiệp kh&#244;ng hề “nh&#236;n l&#224; biết” như h&#225;i quả ch&#237;n.
Nh&#224; Đầu Tư Cần:
Hiểu s&#226;u m&#244; h&#236;nh kinh doanh
Ph&#226;n t&#237;ch t&#224;i ch&#237;nh
Đ&#225;nh gi&#225; lợi &#237;ch cổ đ&#244;ng lớn
Khả năng mở rộng sản phẩm
Bối cảnh vĩ m&#244;, ng&#224;nh nghề
Th&#244;ng tin th&#236;:
Hoặc qu&#225; &#237;t (kh&#244;ng đủ gi&#225; trị),
Hoặc qu&#225; nhiều (kh&#244;ng biết c&#225;i n&#224;o quan trọng).
➡️ Trong khi đ&#243;, bộ n&#227;o đ&#225;m đ&#244;ng vốn rất lười, ngại đ&#224;o s&#226;u, ngại đi ngược số đ&#244;ng – một di sản kh&#225;c từ thời bộ lạc: đi một m&#236;nh l&#224; rất nguy hiểm.
3. V&#236; sao nh&#224; đầu tư mới gần như “kh&#244;ng thể dừng lại”?
Đặc biệt với nh&#224; đầu tư mới, thiếu kinh nghiệm, khi vừa tho&#225;t khỏi một giai đoạn “đ&#243;i” (thua lỗ, bỏ lỡ cơ hội), th&#236;:
Khi c&#243; lợi nhuận:
Rất kh&#243; vừa l&#242;ng.
Dễ qu&#234;n mất mục ti&#234;u ban đầu chỉ cần 10–15%/năm.
Chỉ sau v&#224;i tuần hoặc v&#224;i th&#225;ng trong thị trường:
Bắt đầu đu gi&#225; xanh
Chấp nhận cổ phiếu đầu cơ, rủi ro cao
D&#249;ng đ&#242;n bẩy lớn
Tự thuyết phục bản th&#226;n bằng những l&#253; do “rất c&#243; l&#253;”
V&#237; dụ quen thuộc:
“Chỉ lần n&#224;y th&#244;i”
“Thị trường khỏe m&#224;”
“H&#244;m qua mới chốt l&#227;i 12%, nay thừa thắng x&#244;ng l&#234;n”
➡️ Cho đến khi thị trường lấy lại to&#224;n bộ lợi nhuận v&#224; cả vốn chỉ trong 1–2 giao dịch “cuối c&#249;ng”.
Đ&#226;y ch&#237;nh l&#224; FOMO sinh tồn:
Ăn nhanh, ăn nhiều, kẻo cơ hội biến mất hoặc bị kẻ kh&#225;c cướp mất.
4. Hai hệ quả lớn từ bộ n&#227;o “ăn nhanh”
Do n&#227;o bộ được lập tr&#236;nh để c&#243; được thứ m&#236;nh muốn nhanh nhất, n&#234;n lịch sử lo&#224;i người (v&#224; cả lịch sử đầu tư) cho thấy hai hệ quả r&#245; rệt:
(1) Trong lịch sử x&#227; hội:
C&#225;c bộ lạc thường đốt ch&#225;y giai đoạn:
Thay v&#236; nu&#244;i trồng l&#226;u d&#224;i → x&#226;m chiếm, cướp b&#243;c quần thể gần nhất.
Đ&#226;y l&#224; hệ quả của tư duy ngắn hạn: lấy ngay c&#225;i c&#243; thể lấy.
(2) Trong lịch sử thị trường t&#224;i ch&#237;nh:
Hơn 95% nh&#224; đầu tư thua lỗ trong 100 năm qua.
Nguy&#234;n nh&#226;n cốt l&#245;i: n&#227;o bộ “ăn nhanh” kh&#244;ng ph&#249; hợp với tr&#242; chơi d&#224;i hạn.
5. V&#236; sao chứng kho&#225;n kh&#243; hơn bất động sản?
Bất động sản:
&#205;t giao dịch.
Khi mua thường được c&#226;n nhắc kỹ:
Vị tr&#237;
Gi&#225; trị sinh kế
Khả năng sử dụng l&#226;u d&#224;i
Chứng kho&#225;n:
Chỉ cần 3 ng&#224;y l&#224; c&#243; thể click b&#225;n.
Nh&#224; đầu tư dễ mơ tưởng “quả ngọt” ở cổ phiếu kh&#225;c.
Phần lớn người mới kh&#244;ng giữ nổi cổ phiếu qu&#225; 1–3 th&#225;ng,
Trừ khi… kh&#244;ng nỡ cắt lỗ.
Ngo&#224;i ra, nh&#224; đầu tư c&#242;n thường:
Qu&#234;n ho&#224;n to&#224;n luận điểm đầu tư ban đầu
B&#225;n cổ phiếu v&#236; những yếu tố kh&#244;ng li&#234;n quan trực tiếp đến doanh nghiệp:
Chiến tranh
FED tăng l&#227;i suất
Bất ổn ở Mỹ Latin
Thua lỗ của ng&#224;nh kh&#225;c
6. Ch&#236;a kh&#243;a để thay đổi vận mệnh đầu tư cho AE ch&#250;ng ta
Một trong những điều quan trọng nhất để cải thiện kết quả đầu tư d&#224;i hạn l&#224;:
Thừa nhận rằng bộ n&#227;o con người kh&#244;ng ho&#224;n hảo, kh&#244;ng thực sự th&#244;ng minh, kh&#243; hiểu, ham ăn nhanh, ăn nhiều v&#224; cực kỳ thiếu ki&#234;n nhẫn.
Chỉ khi:
Chấp nhận bản chất tiến h&#243;a của ch&#237;nh m&#236;nh
Hiểu rằng n&#227;o bộ săn – h&#225;i lượm kh&#244;ng ph&#249; hợp với thị trường vốn
V&#224; chủ động x&#226;y dựng kỷ luật để “đ&#225;nh bại bản năng”
➡️ L&#250;c đ&#243;, việc kiểm so&#225;t t&#226;m l&#253; đầu tư mới dần tốt l&#234;n,
➡️ V&#224; kết quả đầu tư d&#224;i hạn mới thực sự cải thiện.
(Nếu muốn hiểu s&#226;u, c&#226;n nhắc tham khảo s&#226;u Bộ s&#225;ch bắt đầu từ &quot;Sapiens - Lược sử lo&#224;i người&quot; của t&#225;c giả Yuyal Noah Harari)

Vì sao đầu tư chứng khoán, hàng hóa, trading KHÓ CÓ LỢI NHUẬN(bền vững với phần đông)?

Đầu tư chứng khoán, hàng hóa hay trading nói chung là những hoạt động rất khó tạo ra lợi nhuận bền vững, bởi chúng bị chi phối sâu sắc bởi tâm lý tham lam và sợ hãi – những yếu tố đã ăn sâu vào bản chất con người từ hàng chục nghìn năm trước.
1. Gốc rễ tiến hóa: Con người sinh ra để “ăn nhanh”
Theo các nghiên cứu về lịch sử tiến hóa, loài người đã tồn tại khoảng 70.000 năm, trong đó:
Chỉ khoảng 10.000 năm gần đây con người mới bắt đầu tiếp cận nông nghiệp và chăn nuôi.
Trước đó, suốt ~60.000 năm, tổ tiên chúng ta sống chủ yếu bằng săn bắt và hái lượm.
Trong phần lớn lịch sử này, con người không phải kẻ đứng đầu chuỗi thức ăn, mà thậm chí còn ở gần đáy chuỗi. Chúng ta thường:
Chờ thú săn mồi (gấu, báo, sư tử…) ăn xong.
Quan sát thật nhanh xung quanh xem còn nguy hiểm không.
Lao ra ăn lấy ăn để phần thịt thừa, tủy xương, thậm chí cả thịt đã thối mà động vật khác bỏ lại.
➡️ Ăn trong sợ hãi – nhưng phải ăn thật nhiều và thật nhanh, vì không biết khi nào cơ hội sẽ biến mất hoặc nguy hiểm sẽ ập tới.
Chính quá trình tiến hóa này đã hình thành một bản năng rất mạnh trong con người:
Tham lam khi vừa thiếu thốn, và sợ hãi nhưng vẫn hành động.
2. Bản năng săn – hái lượm và hành vi đầu tư ngày nay
Trong môi trường săn bắt – hái lượm:
Quyết định đúng hay sai thường được xác nhận rất nhanh:
Bắn trúng hay trượt con thú chỉ trong tích tắc.
Quả hái được ăn được hay không là biết ngay (do kinh nghiệm truyền từ bộ lạc).
Vì vậy, não bộ quen với việc ra quyết định nhanh và nhận kết quả ngay.
Nhưng trong đầu tư chứng khoán, mọi thứ hoàn toàn ngược lại:
Việc chọn đúng doanh nghiệp không hề “nhìn là biết” như hái quả chín.
Nhà Đầu Tư Cần:
Hiểu sâu mô hình kinh doanh
Phân tích tài chính
Đánh giá lợi ích cổ đông lớn
Khả năng mở rộng sản phẩm
Bối cảnh vĩ mô, ngành nghề
Thông tin thì:
Hoặc quá ít (không đủ giá trị),
Hoặc quá nhiều (không biết cái nào quan trọng).
➡️ Trong khi đó, bộ não đám đông vốn rất lười, ngại đào sâu, ngại đi ngược số đông – một di sản khác từ thời bộ lạc: đi một mình là rất nguy hiểm.
3. Vì sao nhà đầu tư mới gần như “không thể dừng lại”?
Đặc biệt với nhà đầu tư mới, thiếu kinh nghiệm, khi vừa thoát khỏi một giai đoạn “đói” (thua lỗ, bỏ lỡ cơ hội), thì:
Khi có lợi nhuận:
Rất khó vừa lòng.
Dễ quên mất mục tiêu ban đầu chỉ cần 10–15%/năm.
Chỉ sau vài tuần hoặc vài tháng trong thị trường:
Bắt đầu đu giá xanh
Chấp nhận cổ phiếu đầu cơ, rủi ro cao
Dùng đòn bẩy lớn
Tự thuyết phục bản thân bằng những lý do “rất có lý”
Ví dụ quen thuộc:
“Chỉ lần này thôi”
“Thị trường khỏe mà”
“Hôm qua mới chốt lãi 12%, nay thừa thắng xông lên”
➡️ Cho đến khi thị trường lấy lại toàn bộ lợi nhuận và cả vốn chỉ trong 1–2 giao dịch “cuối cùng”.
Đây chính là FOMO sinh tồn:
Ăn nhanh, ăn nhiều, kẻo cơ hội biến mất hoặc bị kẻ khác cướp mất.
4. Hai hệ quả lớn từ bộ não “ăn nhanh”
Do não bộ được lập trình để có được thứ mình muốn nhanh nhất, nên lịch sử loài người (và cả lịch sử đầu tư) cho thấy hai hệ quả rõ rệt:
(1) Trong lịch sử xã hội:
Các bộ lạc thường đốt cháy giai đoạn:
Thay vì nuôi trồng lâu dài → xâm chiếm, cướp bóc quần thể gần nhất.
Đây là hệ quả của tư duy ngắn hạn: lấy ngay cái có thể lấy.
(2) Trong lịch sử thị trường tài chính:
Hơn 95% nhà đầu tư thua lỗ trong 100 năm qua.
Nguyên nhân cốt lõi: não bộ “ăn nhanh” không phù hợp với trò chơi dài hạn.
5. Vì sao chứng khoán khó hơn bất động sản?
Bất động sản:
Ít giao dịch.
Khi mua thường được cân nhắc kỹ:
Vị trí
Giá trị sinh kế
Khả năng sử dụng lâu dài
Chứng khoán:
Chỉ cần 3 ngày là có thể click bán.
Nhà đầu tư dễ mơ tưởng “quả ngọt” ở cổ phiếu khác.
Phần lớn người mới không giữ nổi cổ phiếu quá 1–3 tháng,
Trừ khi… không nỡ cắt lỗ.
Ngoài ra, nhà đầu tư còn thường:
Quên hoàn toàn luận điểm đầu tư ban đầu
Bán cổ phiếu vì những yếu tố không liên quan trực tiếp đến doanh nghiệp:
Chiến tranh
FED tăng lãi suất
Bất ổn ở Mỹ Latin
Thua lỗ của ngành khác
6. Chìa khóa để thay đổi vận mệnh đầu tư cho AE chúng ta
Một trong những điều quan trọng nhất để cải thiện kết quả đầu tư dài hạn là:
Thừa nhận rằng bộ não con người không hoàn hảo, không thực sự thông minh, khó hiểu, ham ăn nhanh, ăn nhiều và cực kỳ thiếu kiên nhẫn.
Chỉ khi:
Chấp nhận bản chất tiến hóa của chính mình
Hiểu rằng não bộ săn – hái lượm không phù hợp với thị trường vốn
Và chủ động xây dựng kỷ luật để “đánh bại bản năng”
➡️ Lúc đó, việc kiểm soát tâm lý đầu tư mới dần tốt lên,
➡️ Và kết quả đầu tư dài hạn mới thực sự cải thiện.
(Nếu muốn hiểu sâu, cân nhắc tham khảo sâu Bộ sách bắt đầu từ "Sapiens - Lược sử loài người" của tác giả Yuyal Noah Harari)